--- title: Nestalik author: Pegah Eidipour translator: Batuhan Aksu source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-21013/nestalik/ format: machine-readable-alternate license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/) updated: 2024-10-31 --- # Nestalik _Yazan: [Pegah Eidipour](https://www.worldhistory.org/user/pegaheid_p3gak/)_ _Çeviren [Batuhan Aksu](https://www.worldhistory.org/user/batuhanaksu)_ *Nestalik*, Fars topraklarında Fars hattatları tarafından geliştirilen İslami hat sanatının stillerinden biridir. Hat sanatı, Pers'te daima mühim bir mevkiye sahip olmuştur ve kullanımı kitap ve vesika sayfalarının sınırlarının ötesine, mimari, çanak çömlek, metal işçiliği vs. gibi diğer sanat sahalarına değin uzanmaktadır. ### İnkişaf ve Tarihi Nestalik'in icadı Mir 'Ali Tebrizi'ye (takribi 1360-1420) 14. yüzyılın sonu ve 15. yüzyılın başında atfedilse de, daha evvelki hat eserlerinin görsel analizi ve kalan vesikaların tetkiki, bu tarzın daha evvel de var olduğunu göstermektedir. Lakin, stil için bir dizi kaide ve hususiyet geliştirmede ve onu müstakil ve yaygın olarak kullanılan bir [yazı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-72/yazi/) haline getirmede önemli bir rol oynadığı da barizdir. Başlangıçta *nesih ta'lik* olarak adlandırılan bu tarzın, *nesih* ve *ta'lik* adlı iki eski yazının hususiyetlerinden oluştuğuna inanmaktadır. *Ta'lik*'in hem Farsça hem de Arapça'da "askılı" olarak tercüme edildiği göz önüne alındığında, diğer alimler *nestalik*'in (*nesih ta'lik*) aslında nesih'in asılı bir versiyonu olduğunu öne sürmektedir. Asma yazısının vasıflarına sahip olan nestalik şu şekildedir: > Üstten asılı bir vasfa sahip [el yazısı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-71/el-yazisi/). Ferdi harfler veya kelimeler umumiyetle sağ üstten sol alta doğru eğimli olarak yazılır ve böylece tek bir görünmez noktadan yukarıda asılıymışçasına görünür. (Wright, 232) Görsel delillere dayanarak, nestalik'in inkişafından mesul olanlar Şirazlı hattatlardı ve bilgin Sheila S. Blair de yazının tam olarak gelişmesi için üç merhaleden geçtiğini ve bunların üçünün de Şiraz'da tahakkuk ettiğini öne sürüyor. 15. asırdan itibaren *nestalik*, bilhassa Farsça şiir ve el yazmaları olmak üzere Farsça yazımda kullanılan seçilmiş edebi yazı haline gelirken, *ta'lik* resmi mektup ve vesikalarda kullanıldı. *Nestalik*'in birçok hususiyetinden biri, *nesih* ile karşılaştırıldığında yazımının daha hızlı olmasıydı. Dahası, *ta'lik*'in inkişafındaki rolünü kabul edersek, *nestalik* eski yazının eksikliklerinden de arınmıştı. Şüphesiz zarafeti, muvazenesi ve güzelliği sebebiyle *nestalik* "İslam hat sanatının gelini" olarak bilinir hale geldi. > *Nestalik*'in harf şekillerinin tabiat veya müzikten ilham aldığına dair yaygın bir inanış vardır: Ağaçların ve çiçeklerin dikey çizgileri, tepelerin ve çayırların dalgalanmaları ile yuvarlak çizgiler veya şarkı söylerken tiz ve bas sesler, tarlaların ve ovaların uzatmaları veya müzikal duraklamalar, harflerin ve kelimelerin kıvrımları hayvanların, kuşların ve bilhassa insanların vücut hatlarından, cümle düzenlemeleri kuş uçuşlarından veya çiçek kümelerinden ilham almıştır. (Fazaili, 603) *Nestalik*'teki harflerin şekilleri için insan figürlerinin ve duruşlarının da muhtemel ilham kaynakları olduğu öne sürülmüştür; zira Fars şiirinde sevgilinin güzel hususiyetleri alfabenin harflerine teşbih edilir. İran'da bu yazı iki türde yazılmıştır; yani Şark ve Garp stili. Garp stilinin daha keskin görünümü, alışılmadık derecede uzun uzantıları ve iyi orantılı olmayan boyutları sebebiyle, eski stilden daha az zarifti ve bu sebebple sonunda İran'da göz ardı edildi. Yüzyıllar boyunca mükemmelleştirilen Şark stili, günümüzde kullanılan stildir. [ ![Verses in Diagonal Lines of Nasta 'liq Script](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/16305.jpg?v=1661766509-1661766517) Nestalik Yazısının Çapraz Satırlardaki Ayetleri Mir Emad Hassani (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/16305/verses-in-diagonal-lines-of-nasta-liq-script/ "Verses in Diagonal Lines of Nasta 'liq Script")*Nestalik*, Mir Emad Hassani (takribi 1554-1615) ve Sultan 'Ali Meşhedi (ö. 1520) gibi hattatlar zamanında Safevi Hanedanlığı'nın ilk yarısında zirveye ve klasik şekline ulaştı. 16. yüzyılın ilk yarısında (yaklaşık 1514 CE), Sultan Ali Meşhedi, *Sırat el-Sütur* *(Yazı Yolu)* adlı kafiyeli beyitlerden oluşan bir risale yazdı. Bu risalede hat sanatı pratikleri ile dini disiplinler arasında bir paralellik kurdu ve *nestalik* yazımına dair bir rehber ekledi. 15\. yüzyılda *nestalik*, Batı İran'dan Osmanlı payitahtına götürüldü ve burada kafa karıştırıcı bir şekilde *ta'lik* olarak biliniyordu. Ayrıca bazı değişikliklerle Urduca yazımı için yazı olarak kullanıldığı Hindistan'a da götürüldü. Daha sonraki asırlarda, bu yazının kullanımı devamlı olarak geriledi ve canlandı, ancak günümüzde *nestalik* hala arzulanan yazıdır ve birçok kişi bunu öğrenmek için İran Hattatlar Derneği'nde ders almaktadır. ### Meşhur Hattatlar Sadece *nestalik*'in üstadları olmakla kalmayıp aynı zamanda bu zarif yazının pratiğini sürdüren birçok talebe yetiştiren çok sayıda hattat vardır. Bu usta hattatlar arasında daha önce bahsedilen Mir 'Ali Tebrizi, Sultan 'Ali Meşhedî ve Mir Emad Hassani ile Mirza Muhammed Rıza Kalhor (takribi 1829-1892) yer almaktadır. *Kudvat el-Küttab* (kâtiplerin şefi) olarak da bilinen Mir 'Ali Tebrizi, Timurlular zamanında faaliyet gösteren bir Fars hattatıydı. Belirtildiği gibi, bazı bilginler onu *nestalik*'in babası (mucidi) olarak adlandırırken, diğerleri onun yazıya yalnızca sabit bir kaideler ve hususiyerler seti verdiğine inanmaktadır. Her iki vaziyette de, *nestalik*'in müstakil ve yaygın olarak kullanılan bir yazı olarak inkişafındaki rolü inkar edilemez. En iyi talebelerinden biri de *nestalik*'i muhafaza etmek ve yaymak için çok çalışan kendi oğlu 'Ubaydullah'tı. [ ![Album Leaf with Shi'a Invocation in Nasta' liq Calligraphy](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/16304.jpg?v=1718320208-1661764622) Nestalik Hattında Şii Zikriyle Albüm Yaprağı Muhammad Salih (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/16304/album-leaf-with-shia-invocation-in-nasta-liq-calli/ "Album Leaf with Shi'a Invocation in Nasta' liq Calligraphy")Sultan 'Ali Meşhedi ve Mir Emad Hassani, Safevi zamanında aktifti ve Şark'ın *nestalik* (Kurasanî tarzı) tarzı klasik şekline ilkinin elleriyle ulaştı. Sultan 'Ali Meşhedi, aynı zamanda *Kıblet el-Küttab* (katiplerin feneri) olarak da bilinirdi. Tarzının birçok çağdaş hattatla benzerliği ve eserlerini Sultan 'Ali (o dönemde birçok hattatın paylaştığı bir ad) olarak imzalaması sebebiyle, eserlerinin diğerlerinden tefrik edilmesi bazen zordu. Mir Emad Hassani, *nestalik*'i mükemmelliğinin zirvesine çıkardı ve birçok kusurunu ortadan kaldırdı. Yaygın ünü sebebiyle, kendi zamanında dahi, adına birçok sahtecilik yapılmıştır. Bununla beraber, orijinal eserler, altlarında yatan mükemmel kabiliyet ve maharetle açıkça tefrik edilebilir. *Nestalik* yazısının bir diğer usta hattatı, bir gerileme devrinden sonra yazıyı tekrar canlandıran Mirza Muhammed Reza Kalhor'du. Kalhor, litografik baskının bir hattatıydı ve bu sebeple 19. asrın ikinci yarısında *nestalik*in estetiği üzerinde büyük bir tesiri olan ve onu litografik proses için daha münasip hale getiren çeşitli yeni kaideler getirdi. ### Şikeste Nestalik 17\. yüzyılın başlarında, *şikeste nestalik* (kelimenin tam anlamıyla kırık *nestalik*) olarak bilinen *nestalik*in el yazısı versiyonu ortaya çıktı. İcadı Murtaza Golikhan Şamlu'ya (takribi 1688-89) ve Muhammed Şafi Heravi Hüseyni'ye (takribi 1587-1670) atfedilir ve Abdülmecid Talakhani'nin (takribi 1737-1771) ellerinde zirveye ulaştı. *Şikeste nestalik*'teki harfler ve kelimeler küçültülmüş, kırılmış ve nadiren birbirinden ayrılmış olduğundan, yazı *nestalik*'ten çok daha hızlı yazılmıştır. Dahası, iş yerlerinde ve mahkemelerde kararname ve vesikalar yazmak için kullanılan yazı olarak *ta'lik*'in yerini almıştır. [ ![Album Leaf of Shekasteh-ye Nasta 'liq](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/16307.jpg?v=1661765876-1661765899) Şikeste Nestalik'in Albüm Yaprağı Mirza Kuchak (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/16307/album-leaf-of-shekasteh-ye-nasta-liq/ "Album Leaf of Shekasteh-ye Nasta 'liq")*Şikeste nestalik*, hat sanatının bir canlanma dönemi geçirdiği ve birkaç yeni varyant yazının geliştirildiği Kaçar Hanedanlığı (1789-1925) esnasında bilhassa popülerdi. Başlangıçta karmaşık bir yazı olan *şikeste nestalik*, müteakip zamanlarda basitleştirildi; sekreterlik stili (*şikeste tahriri*) en mantıklı basitleştirmeydi. *Şikeste nestalik*, Afganistan gibi diğer Müslüman ülkelerde de belirli bir dereceye ve Fars normlarına göre olmadan kullanılır. *Şikeste nestalik*'in kalıcı Fars üstadları arasında, *nestaliği* tatbik eden Mirza Gulamreza İsfahani (takribi 1831-1887) ve 'Ali Ekber Gülistaneh (takribi 1857-1901) sayılabilir. Hem *nestalik* hem de onun el yazısı çeşidi olan *şikeste nestalik*, günümüzde usta hattatlar ve onların nezaretinde yazıları tatbik eden talebelerce tatbik edilmeye devam ediyor. #### Editorial Review This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/). ## Bibliografya - [CALLIGRAPHY (continued) – Encyclopaedia Iranica](https://www.iranicaonline.org/articles/calligraphy-2 "CALLIGRAPHY (continued) – Encyclopaedia Iranica"), accessed 26 Aug 2022. - [Ekhtiar, Maryam. *How to Read Islamic Calligraphy .* Metropolitan Museum of Art, 2018.](https://www.worldhistory.org/books/1588396304/) - [Expedition Magazine - Penn Museum](https://www.penn.museum/sites/expedition/persian-calligraphy/ "Expedition Magazine - Penn Museum"), accessed 26 Aug 2022. - H. Fazaili. *Atlas-e Khatt.* Esfahan, 1971 - [KALHOR, Mirzā Mohammad-Reżā – Encyclopaedia Iranica](https://iranicaonline.org/articles/kalhor-mirza-mohammad-reza "KALHOR, Mirzā Mohammad-Reżā – Encyclopaedia Iranica"), accessed 26 Aug 2022. - [Khatibi, Abdelkebir & Sijelmassi, Mohammed. *The Splendor of Islamic Calligraphy.* Thames & Hudson, 1996.](https://www.worldhistory.org/books/0500016755/) - [Sheila S. Blair. *Islamic Calligraphy.* Edinburgh University Press, 2008.](https://www.worldhistory.org/books/0748635408/) - [Wright, Elaine. *The Look of the Book.* University of Washington Press, 2013.](https://www.worldhistory.org/books/0295991917/) ## Yazar Hakkında Doğuştan bir sanat ve tarih meraklısı olan Pegah, Lisansını Tahran Sanat Üniversitesi'nden ve Sanat Tarihi sahasında yüksek lisans derecesini San Francisco Sanat Üniversitesi Akademisi'nden aldı. Ana odak noktası Ortadoğu sanatı, tarihi ve felsefesidir. - [Linkedin Profile](https://www.linkedin.com/in/pegaheidipour) ## Sorular & Cevaplar ### Nestalik nedir? Nestalik, 14. yüzyılın sonlarında İranlı hattatlarca geliştirilen bir İslami hat stilidir. ### Nestalik'i kim icat etti? Nestalik'in icadı Mir Ali Tebrizi'ye (takribi 1360-1420) atfedilir; lakin günümüze ulaşan vesikalar bu tarzın daha evvel de var olduğunu gösteriyor. ## Bu Çalışmayı Alıntıla ### APA Eidipour, P. (2024, October 31). Nestalik. (B. Aksu, Çevirmen). *World History Encyclopedia*. ### Chicago Eidipour, Pegah. "Nestalik." tarafından çevrildi Batuhan Aksu. *World History Encyclopedia*, October 31, 2024. . ### MLA Eidipour, Pegah. "Nestalik." tarafından çevrildi Batuhan Aksu. *World History Encyclopedia*, 31 Oct 2024, . ## Lisans & Telif Hakkı Gönderen [Batuhan Aksu](https://www.worldhistory.org/user/batuhanaksu/ "User Page: Batuhan Aksu"), tarihinde yayınlandı 31 October 2024. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.