---
title: Fransız İhtilali
author: Harrison W. Mark
translator: Batuhan Aksu
source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-19568/fransiz-ihtilali/
format: machine-readable-alternate
license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/)
updated: 2025-07-24
---
# Fransız İhtilali
_Yazan: [Harrison W. Mark](https://www.worldhistory.org/user/harrisonwmark/)_
_Çeviren [Batuhan Aksu](https://www.worldhistory.org/user/batuhanaksu)_
Fransız İhtilali veya Fransız Devrimi (1789-1799) Fransa'da büyük sosyal ve politik çalkantıların yaşandığı bir devirdi. Monarşinin çöküşüne, Birinci Fransız Cumhuriyeti'nin kurulmasına şahitlik etti ve [Napoléon Bonaparte](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-21844/napoleon-bonaparte/) (Napolyon Bonapart)'ın yükselişi ile Napolyon devrinin başlangıcıyla neticelendi. Fransız İhtilali, Batı tarihinin tanımlayıcı hadiselerinden birisi olarak kabul edilir.
Bazen daha sonraki Fransız devrimlerinden ayırt etmek için 1789 Devrimi olarak adlandırılan bu ihtilal, Fransa Kralı XVI. Louis'in (hükümdarlığı 1774-1792) hükümetinin çözemediği köklü meselelerden kaynaklandı; bu tür meseleler ilkin Fransa'nın mali sıkıntıları ve *Ancien Régime*'de yerleşik olan sistematik sosyal eşitsizlikle alakalıydı. Bu problemleri ele almak üzere toplanan 1789'daki Estates-General, yeni bir anayasa yazana kadar asla dağılmamaya yemin eden üç sosyal sınıfın seçilmiş temsilcilerinden oluşan bir organ olan Kurucu Milli Meclis'in kurulmasıyla neticelendi. Sonraki on yılda, ihtilalciler baskıcı eski toplumu ortadan kaldırmaya ve [Aydınlanma Çağı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-22613/aydinlanma-cagi/)'nın *"Liberté, égalité, fraternité*" (*Hürriyet, eşitlik, kardeşlik*) sloganıyla örneklenen prensiplerine dayalı yeni bir cemiyet inşa etmeye çalıştı.
Başlangıçta bir Fransız Cumhuriyeti kurmada muvaffak olsalar da, devrimciler kısa zamanda Fransa'nın büyük [Avrupa](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-35/avrupa/) güçlerinden oluşan bir koalisyona karşı savaştığı Fransız İhtilal Savaşları'na (1792-1802) dahil oldu. Devrim hızla şiddetli bir paranoyaya dönüştü ve Terör Devri'nde (1793-94) 20-40.000 kişi öldürüldü; bunların arasında Devrim'in eski liderlerinin birçoğu da vardı. Terörden sonra İhtilal, Napolyon Bonapart'ın (1769-1821) [18 Brumaire Darbesi](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-21512/18-brumaire-darbesi/)'nde hükümetin kontrolünü ele geçirdiği ve sonunda Cumhuriyeti Birinci Fransız İmparatorluğu'na (1804-1814, 1815) dönüştürdüğü 1799 yılına kadar durgunlaştı. İhtilal, Fransa'nın tekrar otokrasiye düşmesini engelleyememiş olsa da, başka şekillerde muvaffak olmayı başardı. Dünya çapında sayısız devrime ilham kaynağı oldu ve milli-devletlerin, Batı demokrasilerinin ve insan haklarının modern konseptlerinin şekillenmesine yardımcı oldu.
### Sebepler
Fransız Devrimi'nin sebeplerinin çoğu, *Ancien Régime*'in ("eski rejim") bozulmasıyla daha da kötüleşen iktisadi ve içtimai eşitsizliklere kadar uzanabilir. Bu isim, Fransa Krallığı'nın ilk varlığının son birkaç yüzyılında siyasi ve içtimai sistemine geriye dönük olarak verilmiştir. *Ancien Régime*, üç sınıfa veya sosyal düzene bölünmüştü: din adamları, asiller ve halk. İlk iki sınıf, nüfusun %90'ından fazlasını oluşturan bir sınıf olan halk sınıfına verilmeyen vergi muafiyetleri de dahil olmak üzere birçok sosyal imtiyaza sahipti. Üçüncü Sınıf, vergilerin çoğunu ödemenin yanı sıra el emeği yüküyle de mükellefti.
Hızlı nüfus artışı umumi ızdıraba katkıda bulundu; 1789'da Fransa, 28 milyondan fazla insanla en kalabalık [Avrupa](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-15614/avrupa/) devletiydi. İş büyümesi, artan nüfusa ayak uyduramamıştı ve 8-12 milyon kişi yoksullaşmıştı. Geri kalmış ziraat teknikleri ve sürekli bir dizi korkunç hasat açlığa yol açtı. Bu arada, yükselen zengin avam sınıfı, burjuvazi, aristokrasinin imtiyazlı mevkisini tehdit ederek sosyal sınıflar arasındaki gerginliği artırdı. Aydınlanma Çağı fikirleri de milli huzursuzluğa katkıda bulundu; insanlar *Ancien Régime*'i yozlaşan, kötü idare edilen ve zulmeden bir rejim olarak görmeye başladı. Nefret bilhassa, hükümetteki her yanlışı tecessüm ettiği görülen Kraliçe [Marie Antoinette](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-20650/marie-antoinette/)'e yöneldi.
[  1789-99 Fransız İhtilali ve Savaşları Simeon Netchev (CC BY-NC-ND) ](https://www.worldhistory.org/image/16578/map-of-the-french-revolution-and-wars-1789-99/ "Map of the French Revolution and Wars 1789-99")Son mühim sebeplerden biri de Fransa'nın global bir güç olarak statüsünü sürdürme gayretleriyle biriken devasa devlet borcuydu. Pahalı harpler ve diğer projeler, Fransız hazinesini milyarlarca livre borca sokmuştu, çünkü muazzam yüksek faiz oranlarıyla borç almaya mecbur kalmıştı. Ülkenin düzensiz vergi sistemleri etkisizdi ve alacaklılar 1780'lerde geri ödeme çağrısı yapmaya başlayınca, hükümet nihayet bir şeyler yapılması gerektiğini fark etti.
### Yaklaşan Fırtına: 1774-1788
10 Mayıs 1774'te, Fransa Kralı XV. Louis takriben 60 yıllık bir saltanattan sonra öldü ve torununa problemli ve parçalanmış bir krallık miras bıraktı. Henüz 19 yaşında olan XVI. Louis, bakanlarının tavsiyelerine uyan ve Fransa'yı [Amerikan Bağımsızlık Savaşı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-22410/amerikan-bagimsizlik-savasi/)'na dahil eden etkilenebilir bir hükümdardı. Fransızların [Amerikan Devrimi](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-19591/amerikan-devrimi/)'ne katılması Büyük Britanya'yı zayıflatmayı başarsa da, aynı zamanda Fransa'nın borcunu önemli ölçüde artırdı ve Amerikalıların muvaffakiyeti evde despotizm aleyhtarı duyguları teşvik etti.
1786'da XVI. Louis, maliye nazırı Charles-Alexandre Calonne tarafından devlet borcu meselesinin artık göz ardı edilemeyeceğine ikna edildi. Calonne bir mali reformlar listesi sundu ve bunları tasdiklemek için 1787'deki Ayan Meclisi'ni topladı. Ekseriyetle aristokratlardan oluşan Ayanlar meclisi reddetti ve Calonne'a yalnızca bir Genel Meclis (États généraux)'in bu tür radikal reformları tasdik edebileceğini söyledi. Bu, ihtilal öncesi Fransa'nın üç zümre meclisini, 175 yıldır toplanmayan bir müessesiyi ifade ediyordu. XVI. Louis, bir Genel Meclis'in otoritesini zayıflatabileceğini fark ederek reddetti. Bunun yerine Calonne'u kovdu ve reformları *parlements*lara götürdü.
[  1787 Ayanlar Meclisi Claude Niquet (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/15497/assembly-of-notables-of-1787/ "Assembly of Notables of 1787")*Parlements*lar, kraliyet kararnamelerini yürürlüğe girmeden önce kayıt altına almaktan mesul 13 adli mahkemeydi. Aristokratlardan oluşan *parlements*lar, kraliyet otoritesine karşı uzun zamandır mücadele ediyordu ve sınıflarının bir asır önce Fransa'nın "güneş kralı" XIV. Louis tarafından boyunduruk altına alınması yüzünden hala acı çekiyorlardı. Biraz güç kazanma fırsatı gören *parlements*lar, kraliyet reformlarını kayıt altına almayı reddetti ve Asiller'e katılarak bir Umumi Meclis (Sécès-General) müdafaasına katıldı. Fransız tacının mahkemeleri sürgüne göndermesiyle ülke çapında isyanlar patlak verdi; *parlements*lar kendilerini halkın müdafiileri olarak sunarak halkın desteğini kazanmıştı. Bu isyanlardan biri 7 Haziran 1788'de Grenoble'da patlak verdi ve Dauphiné'nin üç sancaktarının kralın izni olmadan toplanmasına yol açtı. Kiremit Günü olarak bilinen bu gün, bazı tarihçilerce Devrim'in başlangıcı olarak kabul edilir. Yenildiğini anlayan XVI. Louis, popüler Jacques Necker'i yeni maliye nazırı olarak tayin etti ve Mayıs 1789'da bir Genel Meclis toplantısı yapılmasını kararlaştırdı.
### Üçüncü Sınıfın Yükselişi: Şubat-Eylül 1789
Fransa sathında, Genel Meclis seçim sürecine 6 milyon kişi katıldı ve toplam 25.000 *cahiers de doléances*, yani şikayet listeleri görüşülmek üzere hazırlandı. 1789 Genel Meclisi nihayet 5 Mayıs'ta Versay'da toplandığında, Üçüncü Sınıf'ı temsil eden 578 milletvekili vardı; 282'si asiller, 303'ü ise din adamları içindi. Ancak Üçüncü Sınıf'ın çifte temsili manasızdı, zira oylar yine de başkan yerine başkan tarafından sayılacaktı. Üst sınıfların birlikte oy kullanacağı kesin olduğundan, Üçüncü Sınıf dezavantajlıydı.
Sonrasında, Üçüncü Sınıf, işlemlerin başlaması için elzem bir süreç olan kendi seçimlerini tasdik etmeyi reddetti. Oyların başkanca sayılmasını talep etti; asiller ise bu şartı kararlılıkla reddetti. Bu arada, XVI. Louis'in dikkati, oğlunun ölümüyle dağıldı ve kraliyet otoritesi felç oldu. 13 Haziran'da, çıkmaza giren Üçüncü Sınıf, kralın veya diğer emirlerin tasdiki olmaksızın işlemlere başlayıp protokolü bozarak yoklama yapmaya başladı. 17 Haziran'da, Abbé Emmanuel-Joseph Sieyès'in teklif ettiği bir takriri takiben, Üçüncü Sınıf kendini resmen Kurucu Milli Meclis ilan etti. İki gün sonra, din adamları resmen katılmak için oy kullandı ve asiller de isteksizce aynı yolu izledi. 20 Haziran'da, kendilerini meclis salonunun dışında bulduktan sonra, Milli Meclis milletvekilleri kraliyet tenis kortunda toplandı. Orada, Fransa'ya yeni bir anayasa verene kadar asla dağılmayacaklarına söz vererek Tenis Kortu Yemini'ni ettiler. Fransız İhtilali başlamıştı.
[  Tenis Kortu Yemini Jacques-Louis David (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/15696/the-tennis-court-oath/ "The Tennis Court Oath")XVI. Louis, kontrolü tekrar ele geçirmesi gerektiğini fark etti. Temmuz ayının başlarında, 30.000'den fazla askeri Paris Havzası'na çağırdı ve 11 Temmuz'da, küstah devrimcilere karşı fazla dostça davrandığı düşünülen Necker ve diğer nazırları vazifeden aldı. Kralın Devrimi ezmek istediğinden korkan Paris halkı, 12 Temmuz'da ayaklandı. Onların ayaklanması, yüzlerce vatandaşın mühimmat yağmalamak için Bastille kalesine başarılı bir şekilde taarruz ettiği 14 Temmuz'daki [Bastille Baskını](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-20766/bastille-baskini/) ile doruğa ulaştı. Kral geri adım atarak askerlerini gönderdi ve Necker'i yeniden vazifeye getirdi. Bu hadiselerden rahatsız olan kralın en küçük kardeşi Kont d'Artois, 16 Temmuz gecesi bir kraliyet taraftarı maiyetiyle Fransa'dan kaçtı; onlar, kaçan binlerce émigrés*nin (göçmen) ilkleriydi.
Müteakip haftalarda, aristokratların vatandaşları hürriyetlerinden mahrum bırakmaya yönelik komplo şayiaları yayıldıkça, Fransız kırlarında dağınık ayaklanmalar çıktı. Bu isyanlar, köylülerin mahalli senyörlerin feodal mülklerine baskın düzenlemesiyle mini Bastille'lerle neticelendi ve asilleri feodal haklarından vazgeçmeye mecbur etti. Daha sonra Büyük Korku olarak bilinen bu panik dalgası, Milli Meclis'i [feodalizm](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-17606/feodalizm/) problemiyle yüzleşmeye zorladı. 4 Ağustos gecesi, vatansever bir coşku dalgasıyla Meclis, feodal rejimin "tamamen yok edildiğini" ve üst sınıfların imtiyazlarına son verdiğini duyurdu. Aynı ayın ilerleyen günlerinde, halkın umumi iradesini, kuvvetler ayrılığını ve insan haklarının global olduğu fikrini müdafaa eden çığır açıcı bir insan hakları belgesi olan İnsan ve Yurttaş Hakları Beyannamesi'ni kabul etti. Bu iki muvaffakiyet, İhtilal'in en önemli ve en uzun vadeli başarıları olarak kabul edilir.
[  İnsan ve Yurttaş Hakları Beyannamesi, 1789 Jean-Jacques-François Le Barbier (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/16004/declaration-of-the-rights-of-man-and-of-the-citize/ "Declaration of the Rights of Man and of the Citizen, 1789")### Bir Halkın Monarşisi: 1789-1791
Milli Meclis anayasasını yavaş yavaş hazırlarken, XVI. Louis Versay'da somurtuyordu. Ağustos Kararnameleri'ne ve İnsan Hakları Beyannamesi'ne rıza göstermeyi reddetti ve bunun yerine milletvekillerinin yeni anayasaya mutlak veto hakkını dahil etmelerini talep etti. Bu, Paris halkını çileden çıkardı ve 5 Ekim 1789'da ekseriyeti pazarcı kadınlardan mürekkep 7.000 kişilik bir kalabalık, şiddetli yağmur altında Paris'ten Versay'a yürüyerek ekmek ve kralın Meclis'in reformlarını kabul etmesini talep etti. XVI. Louis'in kabul etmekten başka seçeneği yoktu ve Versay'daki izolasyonunu terk edip kadınlarla birlikte Paris'e geri dönmek zorunda kaldı ve burada Tuileries Sarayı'na yerleştirildi. Versay'da Kadınlar Yürüyüşü veya Ekim Günleri olarak bilinen bu ayaklanma, *Ancien Régime*'in sonunu ve Fransa'nın kısa ömürlü anayasal monarşisinin başlangıcını getirdi.
Bir buçuk yıl sonra İhtilal nispeten sakin bir evreye girdi; aslında birçok kişi İhtilal'in bittiğine inanıyordu. XVI. Louis, Meclis'in reformlarını kabul etti ve hatta üç renkli bir rozet kabul ederek İhtilal'le uzlaşmış gibi göründü. Bu arada Meclis, ödenmemiş borcun üstesinden gelmek için kendi talihsiz para birimi olan *assignat*'yı benimseyerek Fransa'yı idare etmeye başladı. Meclis, asilleri pençelerinden aldıktan sonra, şimdi dikkatini Katolik Kilisesi'ne çevirdi. 12 Temmuz 1790'da çıkarılan Din Adamlarının Sivil Anayasası, bütün din adamlarını yeni anayasaya yemin etmeye ve Roma'daki Papa'ya olan sadakatlerinden önce devlete olan sadakatlerini koymaya mecbur etti. Aynı zamanda, kilise toprakları Meclis tarafından müsadere edildi ve papalık şehri Avignon, Fransa'ya yeniden entegre edildi. Kiliseye yönelik bu saldırılar, dindar XVI. Louis'nin kendisi de dahil olmak üzere birçok kişiyi İhtilal'den uzaklaştırdı.
14 Temmuz 1790, Bastille'in birinci sene-i devriyesi, Champ de [Mars](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10341/mars/)'ta büyük bir kutlamaya sahne oldu. [Marquis de Lafayette](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-20324/marquis-de-lafayette/) liderliğindeki Federasyon Festivali, hürriyetine yeni kavuşan Fransız halkının, vatandaş krallarının yüce idaresi altında birliğini kutlamak için düzenlenmişti. Mamafih, kralın başka planları vardı. Bir yıl sonra, 20-21 Haziran 1791 gecesi, o ve ailesi kılık değiştirerek Tuileries'den ayrıldı ve Varennes'e Kaçış olarak bilinen bir şekilde Fransa'dan kaçmaya çalıştı. Onlar hızla yakalandı ve Paris'e geri döndü ama bu teşebbüsleri halkın monarşiye olan güvenini geri dönülmez bir şekilde yok etti. XVI. Louis'nin vazifeden alınması çağrıları artmaya başladı, hatta bazıları ciddi bir şekilde bir Fransız Cumhuriyeti talep etmeye başladı. Bu mevzu, devrimcilerin hedeflerini ve gündemlerini müzakere etmek için bir araya geldiği siyasi bir cemiyet olan Jakoben Kulübü'nü böldü. Anayasal monarşi fikrine sadık mutedil mensupları yeni Feuillant Kulübü'nü kurmak için bölündü, kalan Jakobenler ise daha da radikalleşti.
[  XVI. Louis'in Varenne'den Sonra Paris'e Dönüşü Jean Duplessis-Bertaux (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/16240/return-of-louis-xvi-to-paris-after-varennes/ "Return of Louis XVI to Paris After Varennes")17 Temmuz 1791'de, nümayişçilerden oluşan bir kalabalık kralın tahttan indirilmesini talep etmek için Champ de Mars'ta toplandı. Lafayette kumandasındaki Paris Milli Muhafızları tarafından ateş açıldı ve 50 kişi öldü. Champ de Mars Katliamı cumhuriyetçileri kaçmaya zorladı ve Feuillant'lara zayıflamış, liberal bir monarşi etrafında şekillenen anayasalarını yürürlüğe koymaları için kafi zamanı verdi. 30 Eylül 1791'de yeni Yasama Meclisi toplandı, ancak uzun zamandır beklenen anayasaya rağmen İhtilal her zamankinden daha fazla bölünmüştü.
### Bir Cumhuriyetin Doğuşu: 1792-1793
Yasama Meclisi'nin birçok milletvekili iki gruba ayrıldı: daha muhafazakar Feuillantlar Meclis başkanının sağında otururken, radikal Jakobenler solunda oturdu ve bugün hala kullanılan sol/sağ siyasi yelpazesi ortaya çıktı. Avusturya ve Prusya hükümdarları Pillnitz Beyannamesi'nde Devrimi yok etmekle tehdit ettikten sonra, Jakobenlerden ayrılan üçüncü bir grup, Devrimi korumak için tek yol olarak savaş talep etti. Daha sonra Girondinler olarak bilinen bu savaş partisi, 20 Nisan 1792'de Avusturya'ya savaş ilan etme kararı alan Yasama Meclisi'ne hızla hakim oldu. Bu, Avrupa'nın eski rejimlerinin radikal devrimcilerce tehdit edildiğini hissederek Fransa'ya karşı bir koalisyonda bir araya gelmesiyle Fransız İhtilal Savaşları'nı (1792-1802) başlattı.
Başlangıçta savaş Fransızlar için felaketle neticelendi. 1792 yazında, Fransız kraliyetçi *émigrés*nin (göçmenler*)* eşlik ettiği bir Prusya ordusu Paris'e doğru yavaşça yürüdü. Ağustos ayında, işgalciler Brunswick Manifestosu'nu neşrederek Fransız kraliyet ailesine herhangi bir zarar gelmesi halinde Paris'i yok etmekle tehdit etti. Bu tehdit, Paris halkını histerik bir paniğe sürükledi ve bu da 10 Ağustos 1792'de Tuileries Sarayı'nın basılmasına yol açtı ve sonunda monarşiyi deviren ayaklanma oldu. Prusyalılara yardım edebilecek karşı-devrimci düşmanlardan hala korkan Paris çeteleri daha sonra şehrin hapishanelerini işgal etti ve Eylül Katliamları'nda 1.100'den fazla kişiyi öldürdü.
[  Abbaye Hapishanesi Dışında Eylül Katliamları Jules-Adolphe Chauvet (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/16422/the-september-massacres-outside-the-abbaye-prison/ "The September Massacres Outside the Abbaye Prison")20 Eylül 1792'de, bir Fransız ordusu sonunda mucizevi Valmy Muharebesi'nde Prusya işgalini durdurdu. Ertesi gün, sevinç içindeki Yasama Meclisi resmen Fransız Cumhuriyeti'ni ilan etti. Sonraki Fransız Cumhuriyet takvimi, insanlığın en büyük muvaffakiyeti olarak görülen bu andan itibaren kendini tarihlendirdi. Meclis dağıtıldı ve yeni bir anayasa taslağı hazırlamak için Milli Kongre toplandı. Kongrenin ilk vazifelerinden birisi tahttan indirilen XVI. Louis'in kaderini belirlemekti; en sonunda yargılandı ve 21 Ocak 1793'te giyotinle idam edildi, ailesi Marie Antoinette'in Ekim ayındaki yargılanıp idamına kadar Mabet Kulesi'nde hapsedildi. XVI. Louis'in yargılanması ve idamı Avrupa'yı şok etti ve Büyük Britanya, İspanya ve Hollanda Cumhuriyeti'nin Fransa'ya karşı koalisyona girmesine sebep oldu.
### Terör Devri: 1793-1794
Feuillants'ın düşüşünden sonra, Girondinler İhtilal'in mutedil kanadı haline geldi. 1793'ün başlarındaysa, başta Maximilien Robespierre, Georges Danton ve Jean-Paul Marat olmak üzere, Montagnardlar (Dağlar) adlı radikal Jakobenlerce karşılandı. Girondinler ve Montagnardlar, Girondinlerin 2 Haziran 1793'teki düşüşüne kadar sert bir rekabet sürdürdü. Bu tarihte, yaklaşık 80.000 *sans-culottes* veya alt sınıf devrimci ve Milli Muhafızlar, önde gelen Girondinlerin tutuklanmasını talep ederek Tuileries Sarayı'nı kuşattı. Bu başarıldı ve Girondin liderleri daha sonra idam edildi.
Montagnardların zaferi milleti derinden böldü. Marat'nın Charlotte Corday tarafından suikasta uğraması, Vendée Savaşı ve federalist isyanlar gibi yeni kurulan cumhuriyeti parçalamakla tehdit eden iç savaş cepheleri ortasında gerçekleşti. Bu muhalefeti bastırmak ve koalisyon ordularının ilerlemesini durdurmak için Konvansiyon, kısa zamanda neredeyse tam yürütme otoritesini üstlenen Kamu Emniyeti Komitesi'nin kurulmasını tasdik etti. Toplu askerlik gibi tedbirlerle Komite, iç savaşları acımasızca ezdi ve dikkatini yerli hainleri ve karşı-devrimci ajanları ifşa etmeye çevirmeden önce yabancı orduları kontrol etti. Eylül 1793-Temmuz 1794 arasında süren Terör Devri, yüz binlerce tutuklama, 16.594 kişinin giyotinle infazı ve on binlerce ilave ölümle neticelendi. Aristokratlar ve din adamları, eski devrimci liderler ve binlerce sıradan insanla birlikte idam edildi.
[  Robespierre'in herkesi giyotinledikten sonra celladı giyotine soktuğunu gösteren karikatür Bibliothèque nationale de France (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/16689/cartoon-showing-robespierre-guillotining-the-execu/ "Cartoon Showing Robespierre Guillotining the Executioner After Having Guillotined Everyone Else")Robespierre bu devirde neredeyse diktatörlük otoritesini kendinde biriktirdi. İhtilal'in yaygın Hıristiyanlıktan çıkarılmasını engellemeye çalışırken, Fransa'yı ahlaki olarak saf bir toplum vizyonuna kolayca sokmak için deistik Yüce Varlık Kültü'nü tatbik etti. Düşmanları bunu tam bir güç elde etme teşebbüsü olarak gördü ve hayatlarından endişe ederek onu devirmeye karar verdi; Maximilien Robespierre ve müttefiklerinin 28 Temmuz 1794'teki düşüşü Terör'ü sona erdirdi ve bazı tarihçilerce İhtilal'in kendisinin düşüşünü işaret ettiği düşünülmektedir.
### Termidorcular ve Direktuvar: 1794-1799
Robespierre'in idamını, Jakoben idaresinin kalıntılarının silindiği muhafazakar bir karşı devrim vakti olan Termidorcu Tepki izledi. Jakoben Kulübü Kasım 1794'te kalıcı şekilde kapatıldı ve Jakobenlerin 1795 Prairial Ayaklanması'nda iktidarı yeniden ele geçirme teşebbüsü ezildi. Termidorcular, III. Yıl Anayasası'nı (1795) kabul edip İhtilal'in son yıllarında Cumhuriyet'i idare eden hükümet olan Fransız Direktuvarı'na geçmeden önce 13 Vendémiaire'de (5 Ekim 1795) bir kraliyetçi ayaklanmayı bastırdı.
Bu arada, Fransız orduları koalisyon güçlerini geri püskürtmeye muvaffak oldu ve 1797'ye kadar koalisyon ülkelerinin çoğunu mağlup etti. Savaşın yıldızı şüphesiz 1796-97'deki parlak İtalyan seferiyle şöhrete kavuşan General Napolyon Bonapart'tı. 9 Kasım 1799'da Bonaparte, 18 Brumaire Darbesi'nde hükümetin kontrolünü ele geçirerek, popüler olmayan Direktuvar'a son verdi. Onun yükselişi, Fransız Devrimi'nin sonunu ve Napolyon devrinin başlangıcını işaret etti.
#### Editorial Review
This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/).
## Bibliografya
- [Andress, David. *The Terror .* Time Warner Books Uk, 2005.](https://www.worldhistory.org/books/0316861812/)
- [Blanning, T. C. W. *The French Revolutionary Wars, 1787-1802 .* Hodder Education Publishers, 1996.](https://www.worldhistory.org/books/0340569115/)
- [Carlyle, Thomas & Sorensen, David R. & Kinser, Brent E. & Engel, Mark. *The French Revolution .* Oxford University Press, 2019.](https://www.worldhistory.org/books/019881559X/)
- [Davidson, Ian. *The French Revolution.* Pegasus Books, 2018.](https://www.worldhistory.org/books/1681776170/)
- [Doyle, William. *The Oxford History of the French Revolution.* Oxford University Press, 2018.](https://www.worldhistory.org/books/0198804938/)
- [Francois Furet & Mona Ozouf & Arthur Goldhammer. *A Critical Dictionary of the French Revolution.* Belknap Press: An Imprint of Harvard University Press, 1989.](https://www.worldhistory.org/books/0674177282/)
- [Fraser, Antonia. *Marie Antoinette.* Anchor, 2002.](https://www.worldhistory.org/books/0385489498/)
- [Lefebvre, Georges & Palmer, R. R. & Palmer, R. R. & Tackett, Timothy. *The Coming of the French Revolution .* Princeton University Press, 2015.](https://www.worldhistory.org/books/0691168466/)
- [Lefebvre, Georges & White, John Albert. *The Great Fear of 1789.* Princeton University Press, 1983.](https://www.worldhistory.org/books/0691053561/)
- [Mikaberidze, Alexander. *The Napoleonic Wars.* Oxford University Press, 2020.](https://www.worldhistory.org/books/0199951063/)
- [Palmer, R. R. & Woloch, Isser. *Twelve Who Ruled.* Princeton University Press, 2017.](https://www.worldhistory.org/books/0691175926/)
- [Roberts, Andrew. *Napoleon.* Penguin Books, 2015.](https://www.worldhistory.org/books/0143127853/)
- [Schama, Simon. *Citizens.* Vintage, 1990.](https://www.worldhistory.org/books/0679726101/)
- [Scurr, Ruth. *Fatal Purity.* Holt Paperbacks, 2007.](https://www.worldhistory.org/books/0805082611/)
- [Tocqueville, Alexis de & Bevan, Gerald & Bevan, Gerald. *The Ancien Régime and the Revolution .* Penguin Classics, 2008.](https://www.worldhistory.org/books/014144164X/)
## Yazar Hakkında
Harrison Mark, Tarih ve Siyaset Bilimi eğitimini aldığı SUNY Oswego Üniversitesi'nden mezun olmuştur.
- [Facebook Profile](https://www.facebook.com/harrison.mark.5/)
- [Linkedin Profile](https://www.linkedin.com/in/harrison-mark-b56213197/)
## Zaman çizelgesi
- **13 Apr 1747 CE - 6 Nov 1793 CE**: Life of [Louis Philippe II, Duke of Orléans](https://www.worldhistory.org/Louis_Philippe_II,_Duke_of_Orleans/), also known as [Philippe Égalité](https://www.worldhistory.org/Philippe_Egalite/). Head of the House of Orléans, and a supporter of the [French Revolution](https://www.worldhistory.org/French_Revolution/).
- **22 Oct 1761 CE - 29 Nov 1793 CE**: Life of [Antoine Barnave](https://www.worldhistory.org/Antoine_Barnave/), French revolutionary leader.
- **11 Jun 1775 CE**: Coronation of King [Louis XVI of France](https://www.worldhistory.org/Louis_XVI_of_France/).
- **1781 CE**: [Jacques Necker](https://www.worldhistory.org/Jacques_Necker/), French Director of Finance, publishes the Compte rendu au roi, the first record of royal finances ever made public.
- **Jan 1789 CE**: Abbé [Emmanuel-Joseph Sieyès](https://www.worldhistory.org/Emmanuel-Joseph_Sieyes/) publishes his influential pamphlet "What is the Third Estate?"
- **5 May 1789 CE**: The Estates-General convenes in Versailles for the first time in 175 years.
- **11 Jul 1789 CE**: [Jacques Necker](https://www.worldhistory.org/Jacques_Necker/), popular Chief Minister of France, is fired from King [Louis XVI](https://www.worldhistory.org/Louis_XVI_of_France/)'s cabinet for a second time and ordered into exile.
- **12 Jul 1789 CE - 14 Jul 1789 CE**: The dismissal of [Jacques Necker](https://www.worldhistory.org/Jacques_Necker/) causes over 6,000 Parisians to take to the streets. They fight with soldiers, burn toll booths, and raid armories and gunsmiths for weapons.
- **14 Jul 1789 CE**: The Bastille in [Paris](https://www.worldhistory.org/disambiguation/paris/) is stormed.
- **15 Jul 1789 CE**: [Lafayette](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Lafayette/) is appointed commander of the newly formed National Guard, and charged with keeping order in [Paris](https://www.worldhistory.org/disambiguation/paris/).
- **c. 19 Jul 1789 CE - c. 6 Aug 1789 CE**: The [Great Fear](https://www.worldhistory.org/Great_Fear/) sweeps across the French countryside, as [peasants](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Peasants/) attack the feudal estates of the nobility.
- **4 Aug 1789 CE**: The National Constituent Assembly discards their privileges, decides to abolish [feudalism](https://www.worldhistory.org/Feudalism/) in France.
- **11 Aug 1789 CE**: In France, the [August Decrees](https://www.worldhistory.org/August_Decrees/) are passed.
- **26 Aug 1789 CE**: France's National Assembly approves a final version of the [Declaration of the Rights of Man and of the Citizen](https://www.worldhistory.org/article/2012/declaration-of-the-rights-of-man-and-of-the-citize/).
- **Oct 1789 CE**: The [Women's March on Versailles](https://www.worldhistory.org/Women's_March_on_Versailles/) increases demand for a French constitutional monarchy, relocates the royal family to the Tuileries [Palace](https://www.worldhistory.org/disambiguation/palace/) in [Paris](https://www.worldhistory.org/disambiguation/paris/).
- **5 Oct 1789 CE - 6 Oct 1789 CE**: [Women's March on Versailles](https://www.worldhistory.org/Women's_March_on_Versailles/); King [Louis XVI of France](https://www.worldhistory.org/Louis_XVI_of_France/) is forcibly moved to [Paris](https://www.worldhistory.org/disambiguation/paris/).
- **Jan 1790 CE**: The National Assembly passes a decree making Corsica a department of France; Corsican hero Pasquale Paoli is invited back from exile after 22 years.
- **13 Feb 1790 CE**: The National Assembly abolishes monastic vows in France.
- **12 Jul 1790 CE**: The [Civil Constitution of the Clergy](https://www.worldhistory.org/Civil_Constitution_of_the_Clergy/) is passed, making the French Catholic Church subordinate to the French government.
- **14 Jul 1790 CE**: [Lafayette](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Lafayette/) helps organize and lead the Fete de Federation, a festival celebrating the [French Revolution](https://www.worldhistory.org/French_Revolution/). He takes an oath swearing loyalty to the nation, the [law](https://www.worldhistory.org/disambiguation/law/) and the king.
- **20 Jun 1791 CE - 21 Jun 1791 CE**: The [Flight to Varennes](https://www.worldhistory.org/Flight_to_Varennes/), an attempted escape by the French royal family from [Paris](https://www.worldhistory.org/disambiguation/paris/), is foiled; public disdain for the monarchy increases.
- **17 Jul 1791 CE**: National Guard soldiers under [Lafayette](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Lafayette/)'s command open fire at an anti-monarchy demonstration at the Champ de [Mars](https://www.worldhistory.org/Mars/) in [Paris](https://www.worldhistory.org/disambiguation/paris/). Several French citizens are killed.
- **27 Aug 1791 CE**: The [Declaration of Pillnitz](https://www.worldhistory.org/Declaration_of_Pillnitz/) is issued by Austria and Prussia, threatening [war](https://www.worldhistory.org/disambiguation/War/) against France should any harm befall the French royal family.
- **3 Sep 1791 CE**: France's National Assembly adopts the Constitution of 1791, with the Declaration of the Rights of Man serving as a preamble.
- **Mar 1792 CE**: [Napoleon Bonaparte](https://www.worldhistory.org/Napoleon_Bonaparte/) is elected lieutenant colonel of the Corsican National Guard; weeks later, he suppresses an [Easter](https://www.worldhistory.org/Easter/) Sunday uprising in Ajaccio.
- **20 Apr 1792 CE**: Revolutionary France declares [war](https://www.worldhistory.org/disambiguation/War/) on Austria, sparking the [War of the First Coalition](https://www.worldhistory.org/War_of_the_First_Coalition/).
- **29 Apr 1792 CE**: French General Theobald Dillon is butchered by his own soldiers.
- **11 Jun 1792 CE**: King [Louis XVI of France](https://www.worldhistory.org/Louis_XVI_of_France/) vetoes rulings by the Legislative Assembly, angering many.
- **20 Jun 1792 CE**: King [Louis XVI](https://www.worldhistory.org/Louis_XVI_of_France/) is accosted in the Tuileries [Palace](https://www.worldhistory.org/disambiguation/palace/) by a swarm of sans-culottes; he is forced to wear a liberty cap and drink a toast to the nation.
- **9 Aug 1792 CE**: The Insurrectionary Commune gains power in [Paris](https://www.worldhistory.org/disambiguation/paris/), stripping authority from the king and Legislative Assembly.
- **10 Aug 1792 CE**: Insurrectionists storm the Tuileries [Palace](https://www.worldhistory.org/disambiguation/palace/) in [Paris](https://www.worldhistory.org/disambiguation/paris/), massacring the Swiss Guards; King [Louis XVI of France](https://www.worldhistory.org/Louis_XVI_of_France/) is imprisoned in the [Temple](https://www.worldhistory.org/temple/) prison fortress two days later.
- **13 Aug 1792 CE**: The family of [Louis XVI of France](https://www.worldhistory.org/Louis_XVI_of_France/) and [Marie Antoinette](https://www.worldhistory.org/Marie_Antoinette/) are imprisoned in the Tower of the [Temple](https://www.worldhistory.org/temple/).
- **2 Sep 1792 CE - 7 Sep 1792 CE**: Between 1,100-1,400 prisoners, or half of [Paris](https://www.worldhistory.org/disambiguation/paris/)' total prison population, are killed in the [September Massacres](https://www.worldhistory.org/September_Massacres/).
- **20 Sep 1792 CE**: The [Battle of Valmy](https://www.worldhistory.org/Battle_of_Valmy/) results in a French victory over Prussian invaders.
- **21 Sep 1792 CE**: The National Convention abolishes the French Monarchy during the [French Revolution](https://www.worldhistory.org/French_Revolution/).
- **21 Sep 1792 CE**: The First French Republic is established.
- **1793 CE - 1794 CE**: [Thomas Paine](https://www.worldhistory.org/Thomas_Paine/) is imrpisoned in Frnace during the ongoing [French Revolution](https://www.worldhistory.org/French_Revolution/).
- **21 Jan 1793 CE**: King [Louis XVI of France](https://www.worldhistory.org/Louis_XVI_of_France/), now known as Citizen Louis Capet, is executed by guillotine.
- **6 Apr 1793 CE**: The [Committee of Public Safety](https://www.worldhistory.org/Committee_of_Public_Safety/) is set up by the National Convention.
- **24 Apr 1793 CE**: The trial of Jean-[Paul](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Paul/) Marat results in his acquittal, and is a major blow to the Girondins.
- **4 May 1793 CE**: The National Convention passes the "[law](https://www.worldhistory.org/disambiguation/law/) of the maximum" which imposes a price cap on grain and wheat.
- **31 May 1793 CE - 2 Jun 1793 CE**: The Insurrections of 31 May-02 June 1793 lead to the arrests of prominent Girondins and the political purge of their faction.
- **Jul 1793 CE**: [Napoleon](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Napoleon/) publishes his pro-Jacobin pamphlet Le Souper de Beaucaire, gaining the notice of Jacobin leader Augustin Robespierre.
- **27 Jul 1793 CE**: [Maximilien Robespierre](https://www.worldhistory.org/Maximilien_Robespierre/) elected to the [Committee of Public Safety](https://www.worldhistory.org/Committee_of_Public_Safety/); the National Convention institutes [death](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Death/) penalty for hoarders of goods.
- **14 Oct 1793 CE - 15 Oct 1793 CE**: Queen [Marie Antoinette](https://www.worldhistory.org/Marie_Antoinette/) of France is tried before the Revolutionary Tribunal. She is found guilty of high treason and is sentenced to [death](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Death/).
- **31 Oct 1793 CE**: 21 leading Girondins, including Vergniaud and Brissot, are executed.
- **9 Aug 1794 CE - 20 Aug 1794 CE**: Following the [Thermidorian Reaction](https://www.worldhistory.org/Thermidorian_Reaction/), [Napoleon Bonaparte](https://www.worldhistory.org/Napoleon_Bonaparte/) is arrested in connection to the Robespierres; he is eventually released.
- **5 Oct 1795 CE**: During the [French Revolution](https://www.worldhistory.org/French_Revolution/), the royalist revolt of [13 Vendemiaire](https://www.worldhistory.org/13_Vendemiaire/) is crushed by [Napoleon Bonaparte](https://www.worldhistory.org/Napoleon_Bonaparte/).
## Sorular & Cevaplar
### Fransız İhtilali neydi?
Fransız İhtilali, 1789-1799 arasında Fransa'da büyük içtimai ve siyasi çalkantıların yaşandığı bir devirdi. Hedefleri, Fransa'nın baskıcı eski rejimini ortadan kaldırmak ve halkın genel iradesi ve tabii haklar gibi Aydınlanma Çağı prensiplerine dayalı yeni bir toplum yaratmaktı.
### Fransız İhtilali'nin 3 temel sebebi neydi?
Fransız İhtilali'nin 3 temel sebebi vardır: Devlet borcunun artmasıyla ortaya çıkan mali kriz, yaygın sosyal eşitsizlik ve Fransız monarşisi ile Ancien Régime'in (eski rejim) kifayetsizliği.
### Fransız İhtilali'ni ne başlattı?
Fransız İhtilali'nin genelde 5 Mayıs 1789'da Genel Meclis'in toplanmasıyla başladığı kabul edilse de, 1788'deki Kiremit Günü veya 14 Temmuz 1789'daki Bastille Baskını gibi başka tarihlerde başladığına dair geçerli bir argüman da vardır.
### Fransız İhtilali'ni ne sonlandırdı?
Kasım 1799'da gerçekleşen 18 Brumaire Darbesi'nin Napolyon Bonapart'ın Fransa'da iktidarı ele geçirdiği ve Napolyonik çağı başlattığı an olması sebebiyle, genelde Fransız İhtilali'ni sona erdirdiği kabul edilir.
### Fransız İhtilali'nin bazı önemli hadiseleri nelerdir?
Fransız Devrimi'nin önemli hadiseleri arasında halkın Bastille Hapishanesi'ni basması, İnsan ve Yurttaş Hakları Beyannamesi'nin kabulü, monarşinin devrilmesi ve Fransız Cumhuriyeti'nin kurulması, Kral XVI. Louis'in idam edilmesi, Terör Devri ve Napolyon Savaşları'na dönüşen Fransız İhtilal Savaşları sayılabilir.
## Dış Bağlantılar
- [BBC Radio 4 - In Our Time, The French Revolution's reign of terror](https://www.bbc.co.uk/programmes/p003k9cf)
- [History and Text of The Declaration of the Rights of Man and of the Citizen, Élysée](https://www.elysee.fr/en/french-presidency/the-declaration-of-the-rights-of-man-and-of-the-citizen)
- [French Revolution, Center for History and New Media](https://revolution.chnm.org/)
## Bu Çalışmayı Alıntıla
### APA
Mark, H. W. (2025, July 24). Fransız İhtilali. (B. Aksu, Çevirmen). *World History Encyclopedia*.
### Chicago
Mark, Harrison W.. "Fransız İhtilali." tarafından çevrildi Batuhan Aksu. *World History Encyclopedia*, July 24, 2025. .
### MLA
Mark, Harrison W.. "Fransız İhtilali." tarafından çevrildi Batuhan Aksu. *World History Encyclopedia*, 24 Jul 2025, .
## Lisans & Telif Hakkı
Gönderen [Batuhan Aksu](https://www.worldhistory.org/user/batuhanaksu/ "User Page: Batuhan Aksu"), tarihinde yayınlandı 24 July 2025. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.