---
title: Hâfız-ı Şirâzî
author: Joshua J. Mark
translator: Şüheda Bulut
source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-18957/hafiz-i-sirazi/
format: machine-readable-alternate
license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/)
updated: 2026-04-24
---
# Hâfız-ı Şirâzî
_Yazan: [Joshua J. Mark](https://www.worldhistory.org/user/JPryst/)_
_Çeviren [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut)_
Şirazlı Hâfız (1315-1390), en büyük Fars şairi ve dünya edebiyatının en ünlü ve hayranlık duyulan yazarlarından biri kabul edilir. Günümüzde en çok çevrilen şairlerden biridir ve eserleri modern okuyucularla hâlâ güçlü bir şekilde yankılanmaktadır.
Onun tam adı Hâce Şemseddin Muhammed Hâfız-ı Şirazi’dir; ancak küçük yaşta Kur’an-ı Kerim’i ezberlediği ve daha sonra Senai (1080 - y. 1131), Attar (1145 - y. 1220), Mevlânâ (1207-1273), Sadi (1210 - y. 1291) ve Nizami (y. 1141-1209) gibi diğer Fars şairlerinin eserlerini de ezberlediği için Hâfız (yani “ezberleyen”) adıyla tanınmıştır. Bu şairlerin hepsi onun kendi eserlerini etkilemiştir.
Kişisel hayatı hakkında çok az şey bilinmektedir; yalnızca Şiraz’da (günümüz İran’ında) doğduğu ve anne babasının Fars kökenli olduğu bilinmektedir. İyi bir eğitim almıştı ve hayatını bölgenin hükümdarlarına saray şairi olarak geçirdiği için büyük ihtimalle hanedanla bağlantıları vardı. Sünni Müslümandı ve şiirlerine Kur’an edebiyatının yanı sıra *Şehnâme’den* alınan Fars efsaneleri ve mitleri ile çeşitli başka kaynakların da eşlik ettiği, tasavvuf olarak bilinen İslam’ın mistik yaklaşımına bağlıydı. Diğer şairlerin (örneğin Mevlânâ) aksine, onun eserlerinin kesin bir derlemesi yoktur. Divanı (kısa şiirlerinden oluşan bir derleme) başkaları tarafından toplanmıştır; ancak bunun ne zaman ya da kim tarafından yapıldığı konusunda [bilim](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-351/bilim/) insanları hemfikir değildir.
Hâfız’ın şiirleri, aşkın dönüştürücü gücüne ve insan olmanın anlamını en dolu şekilde kucaklayarak tüm deneyimlere kendini açmanın etkilerine odaklanır. Hâfız’a göre bu, [Tanrı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10299/tanri/)’yla kurulan içten bir ilişkiyi de içerir. Eserleri, birçok bilim insanı tarafından “antinomyen” (yani kuralların, düzenlemelerin ve katı buyrukların reddi) olarak tanımlanır; bu nitelendirme de yerindedir çünkü Hâfız, hayatı küçük etiketlere ve dar hükümlerle sınırlanamayacak kadar büyük görürdü. Şarap, sarhoşluk, meyhane ve tensel arzulara kendini bırakma üzerine yaptığı çok sayıdaki gönderme de bunun kanıtıdır. Ancak birçok araştırmacının da belirttiği gibi, Hâfız’ın şiirleri pek çok farklı düzeyde okunabilir ve bu göndermeler İlahi Aşk deneyimine yapılan mecazî atıflar olarak da anlaşılabilir.
Hâfız, kendi döneminin en popüler ve en saygı duyulan şairi olmuş, derin tasavvufi sezgisi ve üslubunun güzelliğiyle kazandığı ün günümüzde de varlığını sürdürmüştür. Şiraz’daki türbesi, bahçeler ve küçük şelalelerle çevrili olup dünyanın dört bir yanından hayranları kendine çekmektedir. Bu hayranlar, yalnızca onun eserlerine ilgi göstermekle kalmaz, aynı zamanda günlük yaşamlarında şairle mistik bir bağ kurduklarını da dile getirirler.
### Erken Yaşamı ve Etkileri
Hâfız, Şiraz’da Sünni Müslüman bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi; ancak ailesi hakkında herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Babasının imam (dinî lider) olabileceği düşünülmektedir; çünkü Hâfız’ın, imamın görevlerinden biri olan Kur’an-ı Kerim’i sürekli okuyan babasını dinleyerek onu ezberlediği söylenir. Şiraz, ünlü seyyah İbn Battûta’nın (1304-1368/69) güzelliği ve ilham verici gücü nedeniyle övdüğü, kozmopolit ve zarif bir kültür merkeziydi. Bu ortam, sanatsal, entelektüel ve dinî gelişmeleri teşvik ediyordu. Akademisyen Leonard Lewisohn bu konuda şöyle der:
> “Bu Azizler ve Şairler şehri… özellikle medreseleri ve yüksek okulları, tasavvuf merkezleri ve camileriyle ünlüydü; bunların birçoğunun geniş bahçeleri vardı ve mülkleri vakıf yoluyla bu alanlara bağışlanmıştı. Bu kurumların varlığı… halkın hayal dünyasında şehre kendine özgü kutsal bir hava katıyordu.” (3)
Hâfız’ın yaşadığı dönem, İran için çalkantılı bir zamandı. Moğollar, Hâfız’ın doğumundan yüz yıl önce bölgeyi istilâ etmiş, her zaman halk arasında kabul görmeyen hanedanlıklar kurmuşlardı ve farklı hanedanlar arasındaki - ya da hanedanların kendi içindeki - çatışmalar sürmekteydi. Böyle bir zamanda, dış koşullardan bağımsız olarak bireysel özgürlüğü vurgulayan tasavvuf, büyük bir cazibe taşıyordu. Tasavvuf, İslam’ın bir mezhebi değil; İslami bir dünya görüşüne dayalı, algılanan yapay kısıtlamaların ötesine geçmeyi amaçlayan mistik bir tecrübedir. Akademisyenler John Heath-Stubbs ve Peter Avery bu konuda şöyle yorum yapar:
> Tasavvufun eğilimi panteistiktir. Her insan ruhu, ilahi Mutlak’ın bir parçasıdır ve mistik kişi, İlahi ile tam bir birlik hedefler. Bu birlik, kişinin aslında aradığı o nihai Gerçek olduğunu idrak etmesiyle gerçekleşir. Ancak bireysel benlik, bu yüce benlik içinde tamamen yok olur; tıpkı bir güve mum ışığına çekildiğinde olduğu gibi. Gizli bilgeliğin peşinde, tasavvuf yolcusu her şeyden, özellikle de geleneksel dinin hukuksal kısıtlamalarından vazgeçmek zorundadır. (5)
Hâfız’ın tasavvufa nasıl yöneldiği bilinmemektedir; ancak o dönemde Şiraz bir tasavvuf merkezi olduğu için bu kavramları kolayca, çaba göstermeden benimsemiş olabilir (her ne kadar daha sonra Tasavvuf ustası Zeyn Attar ile çalıştığı söylenmiş olsa da, ö. 1403). Gençken bir kumaşçılık işiyle uğraşmış, ardından bir fırında teslimatçı olarak çalışmış olabilir. Teslimatlarından birinde, güzel bir üst sınıf kadını olan Şah-ı Nabat’ı gördüğü ve onunla gerçek bir ilişki kuramayacağını bildiği için, meditasyon yoluyla ruhani bir birlik kurmayı denediği söylenir.
[  Sema Ayini Walters Art Museum Illuminated Manuscripts (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/12301/sufis-dancing/ "Sufis Dancing")Hâfız’ın bu kadına duyduğu aşk ve ilişki özlemi üzerine meditasyon yaparken, ilk mistik deneyimini yaşadığı söylenir. Bu deneyim, genellikle bir melek olarak yorumlanan bir ışık varlığı şeklindeydi ve Hâfız’ı Tanrı ile kalıcı bir ilişki aramaya teşvik etti. Bu deneyimin hemen ardından belirgin bir devamı olmasa da, Hâfız’ın İlahi üzerine meditasyonlarına devam ettiği ve zamanla edindiği bu anlayışın şiirlerine yansıyacağı varsayılmaktadır.
### Saray Şairi Hâfız
Hâfız’ın eserleri üzerinde tasavvuf tek başına belirleyici etki olmamış; aynı zamanda saray şairi olarak konumu da eserlerini şekillendirmiştir. Öncelikle İncu Hanedanı (1335-1357) ve ardından Muzafferîler Hanedanı (1314 - y. 1393) dönemlerinde saray şairi olarak görev yapmıştır. İncu Hanedanı, Moğollar tarafından kurulan hanedanlardan biriydi ve Hâfız’ın ilk olarak Saraf-el-Din-Mahmud döneminde (y. 1339) saray şairi olarak çalışmış olabileceği düşünülmektedir. Cemal el-Din Ebu İshak’ın saltanatı sırasında (y. 1343-1357) ise kesin olarak önemli bir şair olarak tanınmış ve bu dönemde birçok beyit yazmıştır.
Saray şairi, hükümetin işleyişi için danışman ve güvenilir kişi olarak, ayrıca müzisyen, besteci ve çok yönlü bir eğlendirici olarak önemli görülürdü. Şairin nihai amacı, hükümdarı şiir yoluyla ölümsüzleştirmekti; bu amaç, zamanla kralın saltanatının çeşitli yönlerini, merhametini, dindarlığını, askeri yeteneklerini veya fiziksel güzelliğini öven şiirlerle gerçekleştirildi. Akademisyen Sassan Tabatabai bu konuda şöyle yorum yapar:
> Geleneksel olarak, işlevi yalnızca bir eğlendiricinin ötesine geçen saray şairi, Fars sarayının ayrılmaz bir parçasıydı. Üçüncü yüzyılda Sâsânî hanedanının kurucusu Ardeşir Babakan, şairi “hükümetin bir parçası ve yönetimi güçlendirme aracı” olarak görüyordu. (3)
[  Fars Şiiri Antolojisi Metropolitan Museum of Art (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/12306/anthology-of-persian-poetry/ "Anthology of Persian Poetry")Saray şairinin doğaçlama şiirler yazabilmesi ve bunu yaparken kendine eşlik edecek bir müzik aleti çalabilmesi beklenirdi. Bir beyit veya dize okunur, ardından şair kısa bir müzik arası çalardı (resmî olarak bir sonraki dizeyi oluştururken) ve sonra okumaya devam ederdi. Bu şiirler, genellikle hitap edilen ve betimlenen kralı övgüyle anlatır; kullanılan terimler ve imgeler, aynı zamanda İlahi’ye ya da sevgiliye de uygulanabilecek niteliktedir. Heath-Stubbs ve Avery şöyle yazar:
> Sevilenin çekiciliklerinin sıralanması ve zalimliğine dair yakınmalar, aynı zamanda İlahi Güzellik’i veya ondan ayrılığın ruhta yarattığı kederi tasvir eder; bunlar ayrıca, şairin hizmetlerini ödüllendirmekte gecikmiş bir prense övgü veya saygılı bir sitem olarak da okunmalıdır… Hâfız’ın şiirlerinin konusu olan prenslerin ve onların vezirlerinin mutlak hükümdarlar olduğunu unutmamak gerekir. Bir bakıma, yeryüzünde Tanrı’nın vekilleri olduklarını iddia edebilirlerdi ve kendi saraylarının görkemi, yukarıdaki yüceliğin bir yansımasıydı. (10)
1357/1358 civarında, İncu Hanedanı, Mubariz al-Din Muhammed yönetimindeki Muzafferîler tarafından devrildi; Mubariz al-Din’in zulmü, oğlu Şah Şuca Muzafferî’nin (salt. 1358-1384) onu devirmesine, kör ettirmesine ve hapse atmasına yol açtı. Hâfız, Şah Şuca döneminde saray şairi olarak görevine devam etti ve günümüzde Tanrı’ya hitap ediyormuş gibi yorumlanan şiirlerinin çoğunu onun için yazdı.
### Aşk Dini ve Hâfız’ın Eserleri
Bu şiirler, sevilenin yüceltilen övgüleri ve onun nimetlerini anlatmalarıyla, günümüz bilim insanlarının sıklıkla Hâfız’ın benimsediği ve öğrettiği Aşk Dini olarak anılan anlayışa katkıda bulunur. Aşk Dini’nin kuralları yoktur ve tek rehberi kalbin öğretileridir. Gertrude Bell’in çevirisiyle Hâfız’ın 38. şiirinden bir bölüm şöyle der:
> Ben arzumdan vazgeçmem, ta ki arzum
> doyuma ulaşana dek; ya da dudaklarım ulaşsın
> Sevdiğimin kırmızı dudaklarına, ya da ruhum solup ölsün,
> O dudaklardan iç çekerek, boşuna aradığı dudaklarına.
> Başkaları başka bir aşk bulabilir güzel;
> Ben onun eşiğinde başımı koydum,
> Toz üzerimi örtecek, hâlâ orada yatarak,
> Bedenimden yaşam ve aşk ayrıldığında…
> Ben öldüğümde, mezarımı aç ve gör
> Ayakların etrafında yükselen duman bulutunu;
> Ölü kalbimde senin için ateş hâlâ yanar;
> Evet, duman kefenimden yükselir!
> Ah, gel, Sevgili! Çünkü çayırlar bekler
> Gelişini, ve dikenler yerine çiçek açar,
> Servi meyve verir, ve ıssız
> Çıplak kış, adımlarının önünden kaçmıştır. (Şirazlı Hâfız’ın Şiirleri, 5)
Bu şiir, diğer birçok şiir gibi, günümüzde sıklıkla ölümlü sevgilisine seslenen bir “aşk şiiri” olarak yorumlanır; ancak Heath-Stubbs ve Avery’nin belirttiği gibi, “Hâfız’ın neredeyse her şiiri, en az üç farklı anlam düzeyinde okunabilir” (9). Bu çevirideki konuşmacı bir kadına hitap ediyor gibi görünse de, özgün metinde şairin hamisine, genç bir erkeğe ya da Tanrı’ya sesleniyor olabilir. Erotik sembolizm, ruhani arzuyu ifade etmek için sıkça kullanılır; tıpkı Hâfız’ın şarap imgesini veya sarhoşluk deneyimini, Tanrı ile olan ilişkinin sarhoş edici doğasını anlatmak için kullanması gibi. Heath-Stubbs ve Avery şöyle yazar:
> Hâfız’ın şiirlerindeki imgeler, mistiğin evrensel deneyimlerine uygulanabilir biçimde değerlendirilmelidir. Sevilen, İlahi Aşık haline gelir; Ondan ayrılık, çeşitli dereceleriyle Ruhun Karanlık Gecesi’ni, O’na kavuşma ise mistiğin Mutlak’a coşkulu bir şekilde kendini kaptırmasını temsil eder. (9)
Aynı zamanda, bu şiir söz konusu olduğunda, romantik aşk ve cinsel arzu ifadesi olarak da literal düzeyde anlaşılabilir. Fars şiirinde sıkça, en azından yüzeyde, genç erkeklere hitap edilirdi; çünkü genç erkekler sarayda kadınlara göre çok daha sık görülür, İslam geleneğine göre kadınlar ise genellikle ayrılmış durumda olurdu. Bilim insanları, çeşitli Fars şairlerinin dizelerini homo-erotik çizgide yorumlamış olsa da, bu eserler, [Platon](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-349/platon/)’un “güzellik formu” olarak adlandıracağı şeyi – fiziksel düzlemde bir şeyde veya birinde yansıyan ilahi Mutlak’ı – ifade eden çalışmalar olarak daha iyi anlaşılır. Bu nedenle, bir erkeğin başka bir erkeğe yazdığı bir aşk şiiri, mutlaka karşılıklı romantik veya cinsel bir çekim anlamına gelmez. Şair, yalnızca güzelliğin fiziksel bir biçimdeki doğasını tanımaktadır; biçimin kendisi önemli değildir.
[  Hafız'ın Kabri Sasha India (CC BY) ](https://www.worldhistory.org/image/12259/tomb-of-hafez/ "Tomb of Hafez")Benzer şekilde, İlahi Güzellik’i, aşkı ve ruhani tatmini arayışı engelleyen insan yapımı kurallar ve düzenlemeler de önemsizdir. Hâfız, dini ikiyüzlülük ve dogmaya olan hoşnutsuzluğunu, Elizabeth Gray’in çevirisiyle 31. şiirinde ifade eder:
> Namazda ve minberde dindarlık gösteren vaizler
> yalnız kaldıklarında farklı davranırlar.
> Bu beni şaşırtıyor. Meclisin bilginlerine sor:
> “Tevbe etmeyi emredenler neden bunu çok az yapıyor?”
> Sanki Kıyamet Günü’ne inanmıyorlar,
> O’nun adına yaptıkları tüm sahtecilik ve dolandırıcılıkla.
> Ben, hiçbir şeye ihtiyaç duymayan ve hazinenin toz gibi görünmesini sağlayan
> dervişleri olan meyhaneciye kulum.
> Ey Rabbim, bu yeni zenginleri oturttur geri,
> çünkü eşeklerini ve Türk kölelerini gösterişle sergiliyorlar.
> Ey melek, aşkın meyhanesinin kapısında övgüler söyle,
> çünkü içeride Adem’in özü mayalanıyor.
> Sonsuz güzelliği bir âşığı öldürdüğünde,
> başkaları aşk ile görünmez dünyadan yükselir.
> Ey manastır kapısındaki dilenci, gel, Maji’lerin manastırına,
> çünkü verdikleri su kalpleri zenginleştirir.
> Evini boşalt, ey kalp, ki sevgiliye ev olsun,
> çünkü yüzeysel olanların kalbi bir ordugah gibidir.
> Şafakta gök tahtından bir gürültü geldi.
> Akıl dedi ki: “Görünüşe göre melekler Hâfız’ın dizelerini ezberliyor.”
> (Şirazlı Hâfız’ın Şiirleri, 7)
Bu şiir, çeşitli düzeylerde okunabilir. Literal düzeyde, dini ikiyüzlülüğe karşı bir eleştiridir ve insan yapımı dinin kısıtlamalarını bırakarak meyhanede özgürce deneyim yaşama ve kalbin arzularını keşfetme çağrısıdır. “Maji manastırı” imgesi, Hâfız’ın zamanında kullanılan bir deyime gönderme yapar; burada *maji* veya *Magian* şarap satıcısı veya alkol sağlayıcısı anlamına gelir. İslam’da alkol satışı ve kullanımı yasak olduğu için, sadece Yahudiler ve Hristiyanlar şarap satabilir veya meyhane işletebilirdi. *Maji*, İslam öncesi Fars [Zerdüşt](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-308/zerdust/) dininin rahip sınıfıydı ve ruhani deneyimin bir parçası olarak sarhoşluğu teşvik ederdi; bu nedenle Hâfız’ın zamanındaki şarap satıcıları “onursal *maji*” kabul edilir ve bir meyhane “Magian Tapınağı” veya “manastırı” olarak adlandırılırdı.
Başka bir düzeyde ise, bu şiir tasavvufun özünü ifade eder; burada “meyhaneci” Tanrı’dır ve O’nu sevenleri, ana akım din adamlarının ikiyüzlülüğünü ve aldatmacasını görmezden gelerek, kendi çabalarıyla İlahi ile dürüst bir ilişki kurmaya teşvik eder. Her iki okumada da şair, görüşleriyle övünür; tıpkı bir zamanlar Kur’an’ı ezberlediği gibi, meleklerin de Hâfız’ın şiirlerini onaylayıp ezberlediğini iddia eder.
### Günümüzde Saygı ve Yorumlama
Hâfız’ın eserleri, her şairinki gibi, çeviride bazı önemli nüanslarını yitirir; ancak onun durumunda bu kayıp daha belirgindir çünkü özgün Farsça son derece inceliklidir ve bir kelime birden çok anlama gelebilir. Özgün metindeki şiirleri, okuyan veya dinleyen kişinin kendi inançlarına göre oldukça farklı biçimlerde yorumlanabilir. Bu yorum özgürlüğü, Hâfız’ı kendi döneminin en popüler şairi konumuna yükselten etkenlerden biri olmuştur.
Hâfız’ın popülerliği ve sözcüklerdeki ustalığının bir göstergesi olarak, acımasız fatih [Timur](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-22105/timur/)’un (daha çok Timur Lenk olarak bilinir, salt. 1370-1405) bile Hâfız’ı okuması ve şairi bir dizesi yüzünden azarlamasıdır. Rivayete göre, Hâfız bu eleştiriye öyle zekice yanıt vermiştir ki, Timur onu cömertçe ödüllendirmiştir. Hâfız, Timur’un 1387’deki işgalini, ayrım gözetmeksizin yaptığı katliamları ve Şiraz’ı ele geçirmesini şiddetle onaylamasa da ve aralarında hiçbir ortak nokta olmasa da, Timur bile Hâfız’ın eserinde kendisine hitap edecek bir şey bulabilmiştir.
Günümüzde insanlar hâlâ dünyanın dört bir yanında Hâfız’ın şiirlerine yanıt veriyor ve o hâlen en çok satan şairlerden biridir. Bugün sözde “çeviriler” olarak sunulan birçok eser, aslında çeviri değil; modern bir şairin Hâfız’ın ruhunu “kanalize ederek” Hâfız ilhamlı şiirler yaratmasıdır. Bunun en iyi örneği, Daniel Ladinsky’nin *Hediye: Büyük Tasavvuf Ustası Hâfız’ın Şiirleri* adlı kitabıdır; Ladinsky, bu şiirlerin kendisine bir rüya aracılığıyla geldiğini ve rüyasında Hâfız’ın “bana şiirlerinden yüzlerce dizeyi İngilizce olarak söylediğini ve bu mesajı ‘sanatçılarıma ve arayışçılara’ iletmemi istediğini” iddia eder (Mansfield, 2).
İnternette sıkça bulunan ve Hâfız’a atfedilen *Şimdi Zamanı* gibi popüler bir şiir, aslında daha doğru bir şekilde “Ladinsky aracılığıyla Hâfız” olarak nitelendirilmelidir. Ladinsky bu iddiayı ortaya atan ilk kişi değildir. Şiraz’daki Hâfız türbesini ziyaret eden pek çok kişi, şairden mesajlar ve rehberlik aldığını iddia eder; Hâfız’ın İlahi ile bağlantısı, türbe çevresindeki falcılara da hizmetlerini sunarken ilham verir ve Hâfız’ın ruhunun onları yönlendirdiğini öne sürer.
Hâfız ilhamlı şiir geleneği, çok daha gerilere, Alman şair Goethe’ye (1749-1832) ve onun *Batı-Doğu Divanı* adlı eserine kadar uzanır; bu eser, Hâfız ruhuyla yazılmış şiirlerden oluşur. Fars eserlerinin sözde çevirisi ise en ünlü biçimde İngiliz şair Edward Fitzgerald (1809-1883) ile ortaya çıkmıştır; Fitzgerald’ın *[Ömer Hayyam](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-18977/omer-hayyam/)’ın Rubaileri* 19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyıl boyunca Batı’da çok satan olmuştur. Fitzgerald, Khayyam’ın eserini tam olarak “çevirme” değil, kendi duyarlılıklarına göre “yorumlama” yolunu izlemiştir. Bu gelenek, günümüzde Rumi üzerine çalışan Coleman Barks gibi akademisyenler tarafından sürdürülmektedir; ancak hiçbiri, Ladinsky’nin Hâfız’la günümüz ortamında bir iletişimde olduğunu iddia ettiği kadar ileri gitmemiştir.
Ladinsky veya diğerlerinin Hâfız’tan mesaj alıp almamaları, şairi hiç rahatsız etmezdi; aksine, “yeni eserlerinin” insanlara getirdiği neşeyi ve türbesinde aldıklarını iddia ettikleri mesajları kesinlikle onaylardı. Hâfız’ın yaşamı boyunca şiirleri, farklı insanlar tarafından inanç ve ihtiyaçlarına göre yorumlanmış ve ölümünden sonra da bu durum devam etmiştir. Hâfız, Ferdowsi ve Rumi ile birlikte İran’ın üç temel şairinden biri olarak kabul edilir; ancak hiçbir ülke, Hâfız’ı tek başına sınırlandıramaz; tıpkı herhangi bir din veya dilin onu sınırlayamayacağı gibi. Hâfız’ın evrensel dostluk, deneyim ve İlahi ile birlik vizyonu tüm sınırları aşar, tüm ayrımları görmezden gelir ve Aşk Dini’ne yanıt veren herkesi kucaklar.
#### Editorial Review
This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/).
## Bibliografya
- [Anderson, G. L. *Masterpieces of the Orient.* W. W. Norton & Company, 2009.](https://www.worldhistory.org/books/0393091961/)
- [Full text of "Hafiz of Shiraz: Thirty Poems by John Heath-Stubbs and Peter Avery](https://archive.org/stream/HafizOfShirazThirtyPoems-PeterAveryAndJohnHeath-Stubbs/118528128-hafiz-of-shiraz_djvu.txt "Full text of "Hafiz of Shiraz: Thirty Poems by John Heath-Stubbs and Peter Avery"), accessed 20 May 2020.
- [Hafez &Khojasteh, S. *The Complete Book of Ghazals of Hafez.* CreateSpace Independent Publishing Platform, 2018.](https://www.worldhistory.org/books/1718960751/)
- [HAFEZ ii. HAFEZ’S LIFE AND TIMES – Encyclopaedia Iranica](http://www.iranicaonline.org/articles/hafez-ii "HAFEZ ii. HAFEZ’S LIFE AND TIMES – Encyclopaedia Iranica"), accessed 20 May 2020.
- [Hafiz & Gertrude Bell. *The Garden of Heaven: Poems of Hafiz.* Dover Publications, 2003.](https://www.worldhistory.org/books/0486431614/)
- [Hafiz & Nancy Owen Barton, et. al. *The Illuminated Hafiz.* Sounds True, 2019.](https://www.worldhistory.org/books/1683643429/)
- [Katouzian, H. *The Persians: Ancient, Mediaeval, and Modern Iran.* Yale University Press, 2010.](https://www.worldhistory.org/books/0300169329/)
- [Lewisohn, L. *Hafiz and the Religion of Love in Classical Persian Poetry.* I.B. Tauris, 2015.](https://www.worldhistory.org/books/1784532126/)
- [Olmstead, A. T. *History of the Persian Empire.* University of Chicago Press, 2009.](https://www.worldhistory.org/books/0226627772/)
- [The mystical poet who can help you lead a better life by Daniel Ladinsky](https://www.bbc.com/culture/article/20170109-the-mystical-poet-who-can-help-you-lead-a-better-life?referer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F "The mystical poet who can help you lead a better life by Daniel Ladinsky"), accessed 20 May 2020.
- [The Poetry of Hafiz of Shiraz translated by various writers (including Bell and Gray)](https://www.thesongsofhafiz.com/hafizpoetry.htm "The Poetry of Hafiz of Shiraz translated by various writers (including Bell and Gray)"), accessed 20 May 2020.
- [You may think you love Hafiz by Tim Mansfield](https://medium.com/@timjmansfield/you-may-think-you-love-hafiz-5c06ac62793c "You may think you love Hafiz by Tim Mansfield"), accessed 20 May 2020.
## Yazar Hakkında
Joshua J. Mark, Dünya Tarihi Ansiklopedisi'nin kurucu ortağı ve içerik direktörüdür. Daha önce New York'taki Marist College’de tarih, felsefe, edebiyat ve yazı dersleri vermiştir. Ayrıca pek çok yere seyahat etmiş, Yunanistan ve Almanya’da yaşamıştır.
- [Linkedin Profile](https://www.linkedin.com/pub/joshua-j-mark/38/614/339)
## Zaman çizelgesi
- **1315 CE - 1390 CE**: Life of the Persian poet Hafiz Shiraz, considered the greatest Persian poet and among the greatest in the world.
- **1358 CE - 1384 CE**: Reign of Shah Shuja Mozaffari who employed [Hafez Shiraz](https://www.worldhistory.org/Hafez_Shiraz/) as his court poet and for whom Hafez wrote many of his poems.
- **c. 1387 CE**: [Hafez Shiraz](https://www.worldhistory.org/Hafez_Shiraz/) meets the great conqueror [Timur](https://www.worldhistory.org/Timur/) ([Tamerlane](https://www.worldhistory.org/Timur/)) who criticizes but rewards the poet.
## Sorular & Cevaplar
### Şirazlı Hâfız kimdir?
Şirazlı Hâfız, en büyük Fars şairi ve en çok çevrilen şair olarak kabul edilir.
### Şirazlı Hâfız’ın dini neydi?
Şirazlı Hâfız, tasavvufun mistik yönlerine ilgi duyan bir Sünni Müslümandı.
### Şirazlı Hâfız’ın Aşk Dini neydi?
Şirazlı Hâfız’ın Aşk Dini, kalbin kendi öğretileri dışında kural tanımadan tüm deneyimleri kucaklamaktı.
### Şirazlı Hâfız nasıl öldü?
Şirazlı Hâfız, 1390 yılında doğal nedenlerle öldü.
## Bu Çalışmayı Alıntıla
### APA
Mark, J. J. (2025, September 15). Hâfız-ı Şirâzî. (Ş. Bulut, Çevirmen). *World History Encyclopedia*.
### Chicago
Mark, Joshua J.. "Hâfız-ı Şirâzî." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, September 15, 2025. .
### MLA
Mark, Joshua J.. "Hâfız-ı Şirâzî." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, 15 Sep 2025, .
## Lisans & Telif Hakkı
Gönderen [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut/ "User Page: Şüheda Bulut"), tarihinde yayınlandı 15 September 2025. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.