--- title: Möngke Kağan author: Mark Cartwright translator: Şüheda Bulut source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-18505/mongke-kagan/ format: machine-readable-alternate license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/) updated: 2025-10-02 --- # Möngke Kağan _Yazan: [Mark Cartwright](https://www.worldhistory.org/user/markzcartwright/)_ _Çeviren [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut)_ Möngke Kağan, 1251’den 1259’a kadar [Moğol İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-17448/mogol-imparatorlugu/)’nun (MÖ 1206-1368) hükümdarıydı. Moğolların üçüncü Büyük Kağanı ya da “evrensel hükümdarı” olarak, Möngke, merkezi yönetimi güçlendirmeye devam eden idari reformları denetledi ve imparatorluğu doğuda Çin’e, batıda ise Suriye’ye doğru başarıyla genişletebilmek için gerekli kaynakları elinde bulundurdu. Onun hükümdarlığı, imparatorluğu bir bütün olarak yöneten son Moğol kağanlığı dönemi oldu; zira ardından imparatorluk, hepsini kuran [Cengiz Han](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-18463/cengiz-han/)’ın (1206-1227 arası hükümdar) soyundan gelen rakipler tarafından yönetilen çeşitli hanlıklara kesin olarak bölündü. ### Cengiz Han’ın Soyundan Gelenler 1241 Aralık ayında [Ögeday Kağan](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-18483/ogeday-kagan/) öldü ve geride artık tüm Asya’ya yayılan yönetilebilir bir imparatorluğun temellerini bırakmıştı. Ardından, Ögeday’ın eşi Töregene’nin kısa bir naiplik dönemi sonrası, 1246’da oğlu Guyuk tahta geçti. Moğol İmparatorluğu’nun üçüncü kağanı olarak Guyuk’un hükümdarlığı yalnızca iki yıl sürdü. Guyuk hiçbir zaman popüler bir aday olmamıştı ve birçok soylu, sadakatleri Cengiz Han’ın soyundan gelenler arasında bölünmüş olduğu için bu kararı tartıştı; bu nedenle Ögeday’ın ölümünden sonra adaylığı gecikmişti. Muhtemelen 1248’de bir rakibi tarafından zehirlendi ve belki tesadüf olmayacak şekilde, bu ölüm, taht iddiasını desteklemeyen imparatorluğun batı kesimine planlanan bir saldırının önüne geçti. Bir kez daha imparatorluğun tahtı boş kaldı ve Cengiz Han’ın soyundan gelenler, kim “evrensel hükümdar” yani Büyük Kağan olacak diye çekişmeye başladı. Başlıca adaylardan biri, 1209 yılında doğan ve Cengiz Han’ın en küçük oğlu Toluy’un (yaklaşık 1190–1232) oğlu olan Möngke’ydi. Möngke, 1237–1241 yılları arasında diğer Moğol komutanlarla birlikte güney Rusya ve Doğu [Avrupa](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-35/avrupa/)’da başarılı seferler yürüttü. Özellikle, Hazar Denizi’nin kuzeyinde Kıpçaklara (nam-ı diğer Kumanlar) karşı başarıyla saldıran Moğol ordusunun o kanadının komutasını üstlenmişti. Kıpçak lideri Bachman, yakalandıktan sonra Möngke’nin önünde diz çökmeyi reddedince itaatsizliği nedeniyle ikiye bölündü. Möngke’nin Büyük Kağan adaylığı, Cengiz Han’ın en büyük oğlu Jöci’nin (Jochi) soyundan gelen ve Jöci’nin oğlu [Batu Han](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-18504/batu-han/) tarafından temsil edilen Jöci Hanedanı tarafından desteklendi. Bu aile grubu, Jöci’nin 1227’de, Cengiz Han’dan hemen önce ölmesi nedeniyle liderlik boşluğu yaşamıştı. Ailenin bu tarafı için başka bir engel de, Jöci’nin annesi esirken doğmuş olması ve dolayısıyla gerçek bir Cengiz Han torunu olarak meşruiyetinin diğer aile dalları tarafından sürekli tartışmalı bulunmasıydı. Belki de bu nedenle, Jöci’nin ailesine Moğol İmparatorluğu’nun en batı kesimlerindeki topraklar verilmişti, ancak onlar Ögeday Hanedanı’nın en büyük rakipleri olmaya devam etti ve asi Batu, Guyuk’un oraya bir sefer planlamasının başlıca nedeni olmuştu. [ ![Map of the Mongol Empire](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/11309.png?v=1776192665) Moğol İmparatorluğu'nun Haritası Arienne King (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/11309/map-of-the-mongol-empire/ "Map of the Mongol Empire")### Tahta Geçişi Batu Kağan, Büyük Kağanlık için kendisi aday olmayı reddetmiş ve imparatorluğu Ögeday Hanedanı’ndan biri hariç herhangi birinin yönetmesini tercih etmişti. Bu nedenle Batu, Toluy soyundan Möngke’yi destekledi. Batu ayrıca, Möngke’nin annesi Sorghaghtani Beki’ye minnettardı; çünkü Beki, Guyuk’un Batu’ya karşı sefer düzenleme niyetini önceden uyarmıştı. Batu, egemenliğini Rusya Bozkırı çevresinde (çoğunlukla günümüz Kazakistan’ı ve güney Rusya) kurmuştu; bu bölge daha sonra “Altın Orda” adıyla anıldı ve Batu 1227-1255 yılları arasında burayı yönetti. Möngke’nin adaylığını desteklemesinin karşılığında, Batu’ya imparatorluğun kendi bölgesinde tam özerklik verildi. Möngke, 1251’de Moğol kabile reislerinin *kurultay* toplantısında resmen iktidarı ele geçirdikten sonra, Ögeday Hanedanı’na karşı acımasız bir tasfiye başlattı. Hanedanın kalıntıları, Ögeday’ın torunu ve henüz tehdit oluşturamayacak yaştaki II. Qaidu (1236-1301), Sibirya’ya kaçıp kalıcı bir yerleşim kurdu. Eski kağan Guyuk’un eşi Oghul Qaimış, kocasının ölümünün ardından 1248-1251 yılları arasında naiplik yapmıştı ve tasfiyenin en ünlü kurbanlarından biri oldu; Aralık 1252’de ihanet suçlamasıyla yargılandı ve ardından keçe ile sarılıp nehre atıldı-genellikle cadılara uygulanan bir kader. Cengiz’in bir diğer soy kolu olan Çağatay Hanedanı da benzer biçimde tasfiye edildi. İmparatorluk genelindeki soylular ve üst düzey yöneticiler, ezilme, elleri ve ayakları kesilme ya da ağızlarına taş doldurma gibi hayal gücü yüksek infaz yöntemleriyle öldürüldü. Terör dalgası nihayet duruldu ve Toluy Hanedanı, Moğol dünyasında baskın klan grubu olarak kaldı. ### İdari Reformlar Möngke’nin hükümdarlığı dönemindeki Moğol İmparatorluğu, William of Rubruck (yaklaşık 1220-1293) tarafından yazılan *Itinerarium* adlı eserinde ayrıntılı şekilde anlatılmıştır. Fransiskan misyoner, başkent Karakorum da dahil olmak üzere birçok yere seyahat etti ve güç paylaşımının Möngke ile Batu arasında nasıl gerçekleştiği, Büyük Kağan’dan aktarılan şu sözle yansıtılmaktadır: “Güneş nasıl ışınlarını her yöne yayıyorsa, benim ve Batu’nun gücü de her yerde yayılmıştır” (Morgan, 127’den aktarılan). Rubruck ayrıca, Kağan’a kabul için çağrıldığında Möngke’nin sık sık sarhoş olmasından yakınmıştır. Misyoner, Möngke’nin saray misafirperverliğinin keyfini çıkarabilmiştir; çünkü birçok yabancı temsilci orada karşılanmakta ve imparatorlukta uygulanan birçok dinin mensupları, devlete tehdit oluşturmadıkları sürece baskı görmemekteydi. Ancak bazı kaynaklarda Kağan’ın Hristiyanlığa geçtiği iddiaları yer almasına rağmen, bunu destekleyecek ikna edici kanıtlar bulunmamaktadır. Kanlı bir başlangıca rağmen, Möngke geleneksel olarak Moğol İmparatorluğu’nda birkaç önemli idari yenileme uygulamakla anılır; ancak bunların birçoğu aslında Ögeday dönemine kadar uzanıyor olabilir. Kim uygulamış olursa olsun, yönetim anlayışı genel olarak sadece fetih yapmak, ganimet toplamak veya gerektiğinde düzensiz vergiler uygulamak yerine imparatorluğu düzgün biçimde yönetmeye doğru kaymaya devam etti. Sonuç olarak, gelişmiş yerleşik toplulukların devlet için uzun vadeli ve daha istikrarlı gelir sağlaması, daha adil bir vergi sistemi aracılığıyla güvence altına alındı. Bir nüfus sayımı emri verildi, Ruslardan fethedilen topraklar gibi yeni eyaletler idari yapıya dahil edildi ve yönetim merkezileştirildi. Vergi sistemini daha iyi düzenlemek için 1253’ten itibaren ödemeler gümüş, gümüş sikke ve ipekle yapılabilir hâle getirildi; geleneksel ödemelerle birlikte Rus eyaletlerinde kürkler ve Kuzey Çin’de kağıt para da kabul edildi. Bu politikaların devletin zenginleşmesini sağladığı, Möngke’nin imparatorluğunun her iki yanında da büyük ordular toplama yeteneğiyle kanıtlanmıştır. ### Pers Seferleri Möngke, küçük kardeşleri Hülagü’yü (ö. 1265) İran’ın naibi (*ilkhan*) ve Kubilay’ı Moğolların kontrolündeki Kuzey Çin’in naibi olarak atadı. Her birine, imparatorlukta bulunan her on askerden ikisini kapsayan bir ordu verildi (bu düzen, daha önce yapılan nüfus sayımı sayesinde mümkün olmuştu). 1253’ten itibaren Hülagü, batıda seferler düzenleyerek İran ve Irak’taki topraklarını başarıyla genişletti; 1256’da yolda sorun çıkaran İsmailîler’i (suikastçı olarak da bilinir; hem sapkın dini görüşleri hem de insanları öldürme alışkanlıkları nedeniyle hiç kimse sevmezdi) ezdi. Ardından başka zaferler geldi ve Hülagü, Ocak 1258’de Irak’taki Abbâsî Halifeliği’ni (MS 750’te kurulmuş) yenmeyi başardı. Moğollar, kısa bir kuşatmanın ardından ertesi ay Bağdat’ı ele geçirdi. Ardından gelen bir haftalık katliam-geleneklere göre 800.000’e kadar kişinin ölümü-ve halifenin idamı, Abbâsî Halifeliği’nin çöküşünü getirdi; ancak imparatorluk Kahire’de yeniden merkezlenerek Memlük Sultanlığı (1261-1517) hâline geldi. Halifenin öldürülmesi, [Marco Polo](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-17877/marco-polo/) ve diğerleri tarafından meşhur şekilde aktarılmıştır; halife, tüm hazinesiyle birlikte bir kuleye tuğlalanarak öldürülmüş, bu durum onun savunmaya daha fazla yatırım yapması gerektiğini hatırlatmak içindi. Daha az romantik ve muhtemel bir versiyona göre ise halife, bir Fars halısına sarılarak tekme ile öldürülmüştür. [ ![The Assassins Alamut Castle, Iran](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/11345.jpg?v=1741101544) Haşhaşilerin Alamut Kalesi, İran Alireza Javaheri (CC BY) ](https://www.worldhistory.org/image/11345/the-assassins-alamut-castle-iran/ "The Assassins Alamut Castle, Iran")Moğollar ilerleyerek Suriye’ye ulaştılar ve Aralık 1259’da Halep’i kuşattılar; ana şehir bir hafta içinde düştü ve ardından geleneksel olarak halkın katliamı gerçekleştirildi. Ardından, 1260’ın ortalarında Möngke’nin ölüm haberi onlara ulaştı ve sefer durduruldu. Suriye’de bırakılan küçük bir Moğol ordusu, 3 Eylül 1260’ta Ayn Calut Muharebesi’nde Memlükler tarafından yenildi; ancak bu oldukça sıra dışı aksaklığa rağmen, Hülagü’nün büyük çabayla kazandığı topraklar, merkezinde İran olmak üzere, Moğol yönetimi altında bir başka Asya parçası hâline geldi ve bu devlet [İlhanlılar](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-18513/ilhanlilar/) olarak bilindi. ### Song’a Karşı Seferler Bu sırada Kubilay, çok daha büyük hedeflere sahipti; fakat şimdilik sabırlı davranarak Kuzey Çin’de yerel bir destek ağı ve yetenekli danışmanlardan oluşan bir ekip kurma fırsatını değerlendirdi, özellikle Liu Bingzhong (1216-1274) öne çıkıyordu. 1253’ten itibaren Möngke, Song Hanedanı’nın (960-1279) hâlâ kontrolünde bulunan Güney Çin’e yönelik saldırılarda Kubilay’ın yanında bizzat sefere katıldı. Moğol kuvvetleri Tibet üzerinden Yunnan’a ilerleyerek 1257’de Dali Krallığı’nı boyun eğdirdi; Sichuan ve Doğu Çin de ele geçirildi. Elde edilen topraklardan, Moğollar artık Song Çin’inin zayıf güney kanadına saldırabilecek duruma gelmişti ve bu nedenle güneyden ve batıdan dört koldan bir istilâ planlandı. Ancak sefer, daha başlamışken, Möngke’nin 11 Ağustos 1259’da Çin’in Chongqing şehrini kuşatırken ölmesiyle durdu. ### Vefat ve [Kubilay Kağan](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-17878/kubilay-kagan/) Möngke’nin beklenmedik ölümü, sadece Song seferinin son bulmasına yol açmakla kalmadı, aynı zamanda Moğol komutanları arasında onun yerine kimin geçeceği konusunda yeni bir çekişmeye de sebep oldu. Moğol İmparatorluğu artık temelde dört ayrı parçadan oluşuyordu: Altın Orda, İlhanlılar, Orta Asya’daki [Çağatay Hanlığı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-18561/cagatay-hanligi/) ve Moğolistan ile Kuzey Çin’in kalan kısmı. Hülagü, bir sonraki kağan için aday olmayı reddetse de, sonunda iki ana aday arasında iç savaş patlak verdi: Kubilay ve Möngke’nin Song seferi sırasında naip olarak atadığı küçük kardeşi Ariq Böke (1219-1266). Her iki aday da kendilerini yeni kağan ilan etti. Kubilay, Hülagü’nün desteğine ve daha büyük kaynaklara sahipti; böylece dört yıl süren savaşı kazanarak 1260’ta resmen yeni Büyük Kağan olarak tanındı. Kubilay, Moğol İmparatorluğu’nu tarihteki en geniş sınırlarına kadar genişletmeye devam etti ve Song’u nihayet fethederek kendisini Çin’in yeni bir hanedan adı altında imparatoru olarak kurdu: Yuan Hanedanı. #### Editorial Review This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/). ## Bibliografya - [Buell, P.D. *Historical Dictionary of the Mongol World Empire.* Rowman & Littlefield Publishers, 2018.](https://www.worldhistory.org/books/1538111365/) - [Ebrey, P.B. *Pre-Modern East Asia.* Cengage Learning, 2013.](https://www.worldhistory.org/books/1133606512/) - [Lane, G. *Daily Life in the Mongol Empire.* Hackett Publishing Company, Inc., 2009.](https://www.worldhistory.org/books/0872209687/) - [May, T. *The Mongol Empire.* Edinburgh University Press, 2018.](https://www.worldhistory.org/books/0748642366/) - [Rossabi, M. *A History of China.* Wiley-Blackwell, 2013.](https://www.worldhistory.org/books/1577181131/) - [Saunders, J.J. *The History of the Mongol Conquests.* University of Pennsylvania Press, 2001.](https://www.worldhistory.org/books/0812217667/) - [Turnbull, S. *Genghis Khan and the Mongol Conquests 1190-1400.* Routledge, 2019.](https://www.worldhistory.org/books/B01JXPUYO4/) - [Turnbull, S. *The Mongols.* Osprey Publishing, 1980.](https://www.worldhistory.org/books/0850453720/) ## Yazar Hakkında Mark, WHE'nin Yayın Direktörü olup Siyaset Felsefesi alanında yüksek lisans derecesine sahiptir (York Üniversitesi). Tam zamanlı bir araştırmacı, yazar, tarihçi ve editördür. Özel ilgi alanları arasında sanat, mimari ve tüm medeniyetlerin paylaştığı fikirleri keşfetmek yer almaktadır. ## Zaman çizelgesi - **1236 CE - 1242 CE**: Multiple [Mongol](https://www.worldhistory.org/Mongol_Empire/) armies attack western Asia, Russia, Poland, and Hungary. - **1251 CE**: [Batu Khan](https://www.worldhistory.org/Batu_Khan/) and the Jochid-Toluid kurultai declare Mongke Great Khan of the [Mongols](https://www.worldhistory.org/Mongol_Empire/). - **1251 CE - 1259 CE**: Reign of [Mongke Khan](https://www.worldhistory.org/Mongke_Khan/), ruler of the [Mongol Empire](https://www.worldhistory.org/Mongol_Empire/). - **1253 CE - 1255 CE**: The Franciscan missionary and chronicler William of Rubruck visits the [Mongol Empire](https://www.worldhistory.org/Mongol_Empire/), including the capital [Karakorum](https://www.worldhistory.org/Karakorum/). - **1253 CE - 1260 CE**: A [Mongol](https://www.worldhistory.org/Mongol_Empire/) army led by Hulegu invades [Persia](https://www.worldhistory.org/Persia/) and the Middle East. - **1256 CE**: The [Mongols](https://www.worldhistory.org/Mongol_Empire/) defeat the Ismailis (aka [the Assassins](https://www.worldhistory.org/The_Assassins/)) in [Persia](https://www.worldhistory.org/Persia/). - **1257 CE**: The [Mongols](https://www.worldhistory.org/Mongol_Empire/) invade Vietnam. - **1257 CE**: The [Mongols](https://www.worldhistory.org/Mongol_Empire/) [conquer](https://www.worldhistory.org/warfare/) the Dali kingdom in southern [China](https://www.worldhistory.org/china/). - **1258 CE**: An uprising restores the monarchy in [Korea](https://www.worldhistory.org/Korea/) and makes peace with the [Mongol Empire](https://www.worldhistory.org/Mongol_Empire/). - **1258 CE**: The [Mongols](https://www.worldhistory.org/Mongol_Empire/) [conquer](https://www.worldhistory.org/warfare/) the [Abbasid Caliphate](https://www.worldhistory.org/Abbasid_Dynasty/). During this campaign there is the infamous sacking of Baghdad and murder of the caliph. - **11 Aug 1259 CE**: [Death](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Death/) of [Mongke Khan](https://www.worldhistory.org/Mongke_Khan/), ruler of the [Mongol Empire](https://www.worldhistory.org/Mongol_Empire/). - **Dec 1259 CE**: The [Mongols](https://www.worldhistory.org/Mongol_Empire/) besiege and capture Aleppo in [Syria](https://www.worldhistory.org/syria/). ## Bu Çalışmayı Alıntıla ### APA Cartwright, M. (2025, October 02). Möngke Kağan. (Ş. Bulut, Çevirmen). *World History Encyclopedia*. ### Chicago Cartwright, Mark. "Möngke Kağan." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, October 02, 2025. . ### MLA Cartwright, Mark. "Möngke Kağan." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, 02 Oct 2025, . ## Lisans & Telif Hakkı Gönderen [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut/ "User Page: Şüheda Bulut"), tarihinde yayınlandı 02 October 2025. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.