---
title: Halikarnas Mozolesi
author: Mark Cartwright
translator: Burak Yildiz
source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-17195/halikarnas-mozolesi/
format: machine-readable-alternate
license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/)
updated: 2023-02-21
---
# Halikarnas Mozolesi
_Yazan: [Mark Cartwright](https://www.worldhistory.org/user/markzcartwright/)_
_Çeviren [Burak Yildiz](https://www.worldhistory.org/user/burakyildiz)_
[Halikarnas](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-348/halikarnas/) Mozolesi (Bodrum, Türkiye), yaklaşık M.Ö. 350 yılında Karya hükümdarı Mausolos adına inşa edilmiş devasa bir mezardır. Mermer yapı o kadar büyük ve o kadar etkileyici heykellerle süslüydü ki, Antik Dünyanın Yedi Harikası listesinde yer aldı ve daha sonra diğer büyük cenaze anıtlarına -mozole - ismini verildi. Şiddetli bir depremin ardından, M.S. 15. yüzyılda inşa edilen Bodrum Kalesi'nin yapımında kullanılmak üzere birçok parçasının söküldüğü Mozole (Anıt Mezar) artık ayakta değildir. Günümüzde podyum ve sütun parçaları ayakta kalırken, Mozele'nin dekoratif heykellerinin bazı önemli parçaları bugün Londra'daki British Müzesi'nde sergilenmektedir.
### Mausolos & Halikarnas
Mausolos (Mausolos ya da Mausollos) yaklaşık M.Ö. 377'den itibaren Türkiye'nin güneybatısındaki Karya'da kısmen bağımsız olarak hüküm sürmüş bir Pers satrabı olup, Halikarnassos (ya da Halikarnassos) yaklaşık M.Ö. 370'te başkent olarak seçilmiştir. Halikarnassos, M.Ö. 5. yüzyılda yaşamış ünlü tarihçi [Herodot](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-234/herodot/)'un doğduğu yer olarak bilinen ve Tunç Çağı'na kadar uzanan köklü bir geçmişe sahip, gelişen bir antik kent olmuştur. Mausolos yeni bir liman, saray ve birkaç [tapınak](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-196/tapinak/) da aralarında olmak üzere pek çok görkemli bina ilave ederek kenti olduğundan da muhteşem bir hale getirmiştir. Karya, Mausolos'un kontrol altına aldığı ve kalkındırdığı kıyı kentleri sayesinde refaha kavuşmuş, bu sayede başta [Rodos](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-534/rodos/) olmak üzere Doğu Akdeniz ticaretinden daha iyi yararlanabilmiştir. Hükümdarın ülkenin iç kesimlerini birbirine bağlamak gayesiyle kurduğu daha iyi bir ulaşım sistemi bölgenin refah düzeyini daha da artırmış ve vergi gelirlerinin başkente akmasını sağlamıştır.
Karya'nın kraliyet kasasında bulunan biriken servetler, kadim dünyada bugüne kadar görülmüş en şatafatlı şahsi yapılandırma projelerinden birine harcanacaktır. Mausolos M.Ö. 353 yılında öldüğünde, naaşı Halikarnas'taki Maussolleion ya da Mozele olarak bilinen yere gömülmüştür. Hükümdarın kendisi ve soyundan gelenler adına yaklaşık M.S. 367 yılında yaptırmayı planladığı mezar, hem karısı hem de kız kardeş olan Artemisia tarafından tamamlanmıştır. Artemisia'nın kendisi bir yıl önce ölmüş olmakla beraber, muhtemelen M.Ö. 350 civarında tamamlanmıştır; kocası ve ailesinin sonraki nesilleriyle aynı yere gömülecektir. Kent ve yönetici hanedan mensupları adına kutsal bir anıt niteliğinde olan bu yapı, kentin merkezinde geniş bir alan içinde yer almakta ve büyük bir anıtsal merdivenle kentin agorasıyla bağlantı kurmaktadır.
[  Mausolos ve II. Artemisia'nın Devasa Heykelleri Carole Raddato (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/3849/colossal-statues-of-mausolus-and-artemisia-ii/ "Colossal Statues of Mausolus and Artemisia II")### Mozole (Anıt Mezar)
M.Ö. 1. yüzyılda yaşamış olan Romalı mimar [Vitruvius](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-12057/vitruvius/)'un *Mimarlık Üzerine* adlı eserinde anlattığına göre, Mozele'nin yapımı Priene'li mimar Pythius ve heykeltıraş Satyrus denetiminde gerçekleşmiş ve daha sonra bu konuda beraber bir inceleme kaleme almışlardı. Yapı, o dönemde Karya'nın kendisinde olduğu gibi, Yunan, [Yakın Doğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16/yakin-dogu/) ve Eski Mısır mimari özelliklerinin karışımından meydana gelen eklektik bir yapıydı. Dört köşeli bir podyum üzerine [Anadolu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-228/anadolu/) ve Pentelik mermer kullanılarak yapılan yapı, basamaklı [piramit](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-89/piramit/) biçimli bir çatısı olan İyonik bir sütunlu yapıdan oluşuyordu. Çatının tepesinde, Herkül kılığına bürünmüş bir arabaya binen Mausolos'un Pythius tarafından yapılmış devasa bir heykeli bulunuyordu. M.S. 1. yüzyılda yaşamış Romalı yazar Büyük Plinius, Mozele'i şöyle tasvir ediyor:
> Bu yapının çevresi toplamda 440 \[standart\] fit \[140 m\], kuzeyden güneye genişliği ise 63 fit \[20 m\] olup, her iki cephesi de bu kadar geniş değildir. Yüksekliği 25 arşın \[18.94 m\] olup 36 sütunla çevrilidir ve dış çevresi "Pteron" olarak bilinir... Pteron'un üzerinde, yüksekliği altındaki binaya eşit olup yukarıya doğru giderek sivrilen 24 basamaktan oluşan bir piramit inşa edilmiştir; Pythis'in yaptığı dört atlı [savaş arabası](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-106/savas-arabasi/) tasviriyle kaplanmış bir platformdur. Yapılan bu ek yapı, eserin toplam yüksekliğini 140 feet \[45 m\] yapmaktadır (Natural History, 36.4).
Günümüzde Halikarnas'ta yapılan güncel kazı çalışmaları, Anıt Mezar'ın gerçek boyutlarının (günümüzde ancak bazı parçaları kalmıştır) Plinius'un tarifinden biraz farklı olduğunu ortaya koymuştur. Aslında yüksek podyum ya da taban, halen *yerinde* duran köşe taşlarının konumuna bakılırsa 38 x 32 metre (125 x 104 ft) ölçülerindedir. Yapının 36 İyon sütunu ve 24 basamaklı bir piramit olduğu doğrulanmaktadır. Günümüze ayakta kalan bir lento taşı sütunlar arasındaki boşluğu göstermekte ve yapının toplam boyutlarının 32 x 26 metre (104 x 85 ft) olduğunu belirtmektedir. 2 metre (6,5 ft) yüksekliğindeki bir duvar önceden tüm anıt mezarı çepeçevre sarmaktaydı.
Partner Promotion [](http://bit.ly/timepassport-sevenwonders "Total War: Three Kingdoms") Experience Seven Wonders AR Seven Wonders AR is an educational augmented reality experience by our partner Time Passport. Get it for free for a limited time. [](http://bit.ly/timepassport-sevenwonders "The Seven Wonders AR")
.appstore_link:hover img{
opacity: 0.7;
}
.sponsor_header {
text-transform: none;
font-family: "Libre Baskerville", "Palatino Linotype", "Book Antiqua", Palatino, serif;
font-size: 26px;
line-height: 130%;
font-weight: normal;
margin: 0px 0 15px 0;
padding: 0;
color: #444;
}
.sponsor.ca .ca_logo {
width: 140px !important;
height: auto;
float: right;
box-shadow: none;
margin: 0;
}
.sponsor_message {
margin-left: 290px;
font-family: Karla, Arial, Helvetica, sans-serif;
line-height: 140%;
}
.sponsor.ca {
padding: 10px 0px 25px 0px;
margin: 25px 0px;
border-top: 1px dotted #dadada;
border-bottom: 1px dotted #dadada;
}
.sponsor_message .big_red_button {
margin-top: 13px;
}
.sponsor.ca .key_art {
margin-top: 0px;
margin-bottom: 10px;
width: 255px;
height: auto;
float: left;
box-shadow: none !important;
}
.sponsor .promo_header {
font-weight: normal;
text-transform: uppercase;
color: silver;
margin-bottom: 10px;
margin-top: 0px;
font-family: Karla,Arial,Helvetica,sans-serif;
font-size: 13px;
padding: 0;
}
@media (max-width: 1199px) {
.sponsor.ca .key_art {
float: none;
width: 100%;
}
.sponsor.ca .sponsor_message {
margin-left: 0px;
}
.sponsor.ca h3 {
margin-top: 20px;
margin-bottom: 10px;
}
}
@media (max-width: 767px) {
}
Günümüze ulaşan ve büyük olasılıkla üst taraftaki heykelden kalan bir savaş arabası tekerleği parçası, tekerleğin tamamının çapının 2 metreden fazla olduğunu ve bu da heykelin yaklaşık 6 metre yüksekliğinde olduğunu göstermektedir. Mezarın kendisi podyumun içerisinde yer almaktaydı ve bulunan adak kalıntıları (öküz, koyun, kuzu ve kuşlar) bu yapının, büyük olasılıkla Mausolos'un yaklaşık M.Ö. 370 yılında kentin yeniden kurucusu olarak üstlendiği role yönelik bir kahramanlık kültünün merkezinde yer aldığını göstermektedir. Buna karşılık, kalıntılar yalnızca ölen hükümdar adına bir sonraki dünyaya yolculuğundan önce düzenlenen bir 'veda' törenine tanıklık ediyor olabilir.
[  Halikarnas Mozolesi'nden Amazonomaki Kabartması Carole Raddato (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/3850/amazonomachy-relief-from-the-mausoleum-at-halicarn/ "Amazonomachy Relief from the Mausoleum at Halicarnassus")Antik yazarlara göre, meşhur heykel sanatçısı Leochares (yaklaşık M.Ö. 365-325) Anıt Mezar'ın bazı dekoratif heykelleri konusunda çalışmalar yapmıştır. Büyük Plinius da bu görüşe katılır ve diğer üç meşhur sanatçının konuyla ilgilendiğini kaydeder: Timotheus, Bryaxis ve Scopas. Vitruvius bu sanatçı listesine Praksiteles'i de ilave eder ve bize tüm bu büyük sanatçıların tamamlanmış yapıya nelerin ekleneceğine ilişkin karar vermek amacıyla birbirlerinin çalışmalarını değer biçtiklerini bilgisini verir.
Ardından Mozole (Anıt Mezar), üç farklı ölçekte oyulmuş ve parlak renklere bürünmüş çok sayıda yuvarlak figürlü heykele sahipti; bunlardan bazıları sütunların arasında, diğerleri ise podyumun basamaklarında yer alıyordu. Kazılarda eskiden 66 farklı heykele ait olan çeşitli boyutlarda heykel parçaları çıkarılmıştır (tarihçiler bu sayıların en az 100 olduğunu tahmin etmektedir). Şu anda British Müzesi'nde bulunan bu heykellerden biri 3 metre (9 ft 10 inç) boyunda olup uzun bir Karya tuniği üzerinde Yunan himation mantosu giyen bir erkeği tasvir etmektedir. Podyumun üst kısmında, üzerinde silah ve atın dizginleri gibi metal eklentiler bulunan, kabartma oymalar bulunan mermer bir friz yer alıyordu. Sütunlu bölümün hemen altında yer alan bu friz hemen hemen bir metre (39 inç) yüksekliğinde olup Amazonlarla savaşan Yunanlıların (bir Amazonomakhia) yanı sıra savaş arabası yarışçılarını da içermekle beraber, bu friz iç mezar odasının çevresindeki frizlerin bir parçası olabilir. Çatıdaki savaş arabasının tabanı çevresindeki friz savaşan sentorlarla süslenmiş ve piramidin tabanında büyük aslanlar yer almıştır.
[  Halikarnas Mozolesi Harabeleri Carole Raddato (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/3848/the-ruins-of-the-mausoleum-at-halicarnassus/ "The Ruins of the Mausoleum at Halicarnassus")### Dünyanın Yedi Harikası
Antik dünyanın bazı anıt eserleri güzellikleri, sanatsal ve mimari tutkuları ve büyüklükleriyle çok uzak diyarlardan gelen ziyaretçileri öylesine etkilemiştir ki, bu eserler antik dönem gezginleri ve hacı adayları arasında mutlaka görülmesi gereken (*themata*) yerler olarak ün kazanmıştır. Herodot, Kireneli Kallimahos, Saydalı Antipatos ve Bizanslı Filon gibi antik yazarlar antik dünyanın en harika yerlerinin yer aldığı kısa listeler hazırladığında, bu gibi yedi eser özgün "ölmeden önce yapılacaklar listesi" haline gelmiştir. Halikarnas Mozalesi, heybetli boyutları, heykellerle bezenmiş zengin dekorasyonu ile çevresini saran ve hepsi de o dönemin en iyi sanatçıları ve mimarlarınca yapılmış olan öteki birçok güzel yapı ve sanat eseri sayesinde Yedi Harikalar listesine girmeyi başarmıştır. M.S. 2. yüzyıl seyahat yazarı [Pausanias](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16284/pausanias/)'ın belirttiği gibi:
> Halikarnassos'taki \[mezar\] kentin kralı Mausolos adına yaptırılmıştır ve öylesine devasa büyüklüktedir ve tüm süslemeleriyle öylesine dikkat çekicidir ki, bu mezara büyük hayranlık duyan Romalılar kendi ülkelerindeki olağanüstü mezarlara "Anıt Mezar" adını vermişlerdir. (Description of Greece, 8.16.4)
O halde, Mozele'nin (Anıt Mezar) kazandığı ünün sırrı belki de buradadır - anıtsal mimari ile devasa heykellerin yalnızca görsel etki yaratmak amacıyla göze çarpan bir birleşimi, bir tanrının yerine bir ölümlünün anısına yapılmıştır. Mozole (Anıt Mezar), diğer pek çok antik harikadan ziyade, yüzyıllar boyunca meydana gelen birkaç depreme rağmen antik çağ boyunca az çok ayakta kalmayı başarmıştır. Mezar büyük olasılıkla ancak Orta Çağ'da, belki de M.S. 13. yüzyılda yıkılmıştır.
[  Halikarnas Mozolesi, Yeniden Yapılandırma NeoMam Studios (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/12090/mausoleum-at-halicarnassus-reconstructed/ "Mausoleum at Halicarnassus, Reconstructed")Yapının günümüze ulaşan parçaları, dekoratif heykeller de dahil olmak üzere, Aziz Yuhanna Malta Şövalyeleri tarafından M.S. 1494'te yapılan Bodrum'daki Aziz Petrus Kalesi'nin duvarlarında kullanılmıştır. Anıt Mezar'dan kalma pek çok heykel parçası ve başka parçalar M.S. 1850'lerde yapılan İngiliz kazı çalışmaları sırasında keşfedilmiştir. Bodrum kalesinin duvarlarından başka kalıntılar da çıkarılmıştır ve bunların çoğu şu anda Londra'daki British Müzesi'ndedir. Bunlar arasında daha önce tarif edilen büyük bir erkek heykeli, kim olduğu bilinmeyen bir kadın heykeli (bunlar geleneksel olarak Mausolos ve Artemisia'ya adanmıştır, ancak hiçbir kanıt yoktur), frizlerden levhalar ve çeşitli şekillerde tamamlanmış birkaç aslan ve at bulunmaktadır. Anıt Mezar'ın bulunduğu bölge günümüzde, bir zamanlar Gize Piramitler'inden sonra dünyanın en büyük mezarı olduğuna dair hiçbir ipucu vermeyen, çevresine birkaç taş ve sütun tamburu saçılmış bir toprak çukurdan ibarettir.
#### Editorial Review
This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/).
## Bibliografya
- [Pausanias - Description of Greece](http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160%3Abook%3D8%3Achapter%3D16%3Asection%3D4 "Pausanias - Description of Greece"), accessed 20 Jul 2018.
- [Pliny the Elder - Natural History](http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:abo:phi,0978,001:36:4 "Pliny the Elder - Natural History"), accessed 20 Jul 2018.
- Bagnall, R. *The Encyclopedia of Ancient History.* Wiley-Blackwell, 2012
- [British Musuem. *Masterpieces of Classical Art.* British Museum Press.](https://www.worldhistory.org/books/B009OX0ILA/)
- [Hornblower, S. *The Oxford Classical Dictionary.* Oxford University Press, 2012.](https://www.worldhistory.org/books/0199545561/)
- [Jordan, P. *Seven Wonders of the Ancient World by Paul Jordan.* Routledge, 2018.](https://www.worldhistory.org/books/B01K0RQJM0/)
- [Kinzl, H. *A Companion to the Classical Greek World.* Wiley-Blackwell, 2010.](https://www.worldhistory.org/books/1444334123/)
- [Romer, J. & E. *The Seven Wonders of the World a History of the Modern Imagination.* Barnes & Noble Books, 2018.](https://www.worldhistory.org/books/0760770158/)
- [Vitruvius. *On Architecture.* Harvard University Press, 1934.](https://www.worldhistory.org/books/0674993098/)
## Yazar Hakkında
Mark, WHE'nin Yayın Direktörü olup Siyaset Felsefesi alanında yüksek lisans derecesine sahiptir (York Üniversitesi). Tam zamanlı bir araştırmacı, yazar, tarihçi ve editördür. Özel ilgi alanları arasında sanat, mimari ve tüm medeniyetlerin paylaştığı fikirleri keşfetmek yer almaktadır.
## Zaman çizelgesi
- **c. 377 BCE - c. 353 BCE**: Reign of Mausolus, semi-independent [satrap](https://www.worldhistory.org/Persian_Governor/) of Caria.
- **c. 367 BCE - 350 BCE**: The [Mausoleum at Halicarnassus](https://www.worldhistory.org/Mausoleum_at_Halicarnassus/) is built, [tomb](https://www.worldhistory.org/tomb/) of Mausolus, ruler of Caria.
- **225 BCE**: Philo of [Byzantium](https://www.worldhistory.org/Byzantium/) records [The Seven Wonders](https://www.worldhistory.org/The_Seven_Wonders/) of the Ancient World.
- **c. 1494 CE**: The Knights of Saint John of Malta use parts of the Mausoleum of [Halicarnassus](https://www.worldhistory.org/halicarnassus/) in the walls of the castle of [Saint Peter](https://www.worldhistory.org/Saint_Peter/) at Bodrum.
## Bu Çalışmayı Alıntıla
### APA
Cartwright, M. (2023, February 21). Halikarnas Mozolesi. (B. Yildiz, Çevirmen). *World History Encyclopedia*.
### Chicago
Cartwright, Mark. "Halikarnas Mozolesi." tarafından çevrildi Burak Yildiz. *World History Encyclopedia*, February 21, 2023. .
### MLA
Cartwright, Mark. "Halikarnas Mozolesi." tarafından çevrildi Burak Yildiz. *World History Encyclopedia*, 21 Feb 2023, .
## Lisans & Telif Hakkı
Gönderen [Burak Yildiz](https://www.worldhistory.org/user/burakyildiz/ "User Page: Burak Yildiz"), tarihinde yayınlandı 21 February 2023. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.