---
title: Yakın Doğu: Eski Topraklara Modern bir Tanımlama
author: Joshua J. Mark
translator: Nizamettin Karaben
source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16/yakin-dogu/
format: machine-readable-alternate
license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/)
updated: 2026-04-15
---
# Yakın Doğu: Eski Topraklara Modern bir Tanımlama
_Yazan: [Joshua J. Mark](https://www.worldhistory.org/user/JPryst/)_
_Çeviren [Nizamettin Karaben](https://www.worldhistory.org/user/nizamettinkarab.ypq)_
“Yakın Doğu”; eskiden “Orta Doğu” olarak bilinen, Ermenistan, İran, Irak, Suriye, Ürdün, İsrail, [Filistin](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-192/filistin/), Mısır, Kıbrıs ve günümüzde Türkiye’nin de bir bölümünü kapsayan, Antik Urartu, [Mezopotamya](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-34/mezopotamya/), [Elam](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-275/elam/), Pers, [Levant](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-178/levant/) (Doğu Akdeniz) ve [Anadolu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-228/anadolu/) coğrafyasını tanımlamak üzere kullanılan modern döneme ait bir tanımlamadır. Antik Yakın Doğu uygarlık tarihi genellikle MÖ 6500 – MS 7.yüzyıl arası dönem olarak verilir.
Bölgede insan yerleşimi Taş Devrine (MÖ 10.000 yılı civarı) kadar uzansa da kalıcı yerleşim yerleri MÖ 7000 yılı dolayında Neolitik Çağda ortaya çıkmıştır. Bölge tarihi Kalkolitik Dönemi (Bakır Çağı MÖ 5900-3200 civarı) ve Mezopotamya’da Obeyd/Ubeyd Döneminde (MÖ 6500-4000 dolayı) başlar.
Bu tarihleme, genel anlamıyla, Mısır’da Hanedanlık Öncesi Döneme (MÖ 6000-3150 dolayı) ve diğer bölgelerde meydana gelen gelişmeler dönemine karşılık gelmektedir; ancak Filistin’deki Eriha kenti (MÖ 9000 yılı civarı) ve Anadolu’da (günümüzde Türkiye) [Göbekli Tepe](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-13727/gobekli-tepe/) (MÖ 10.000 yılı civarı) gibi çok daha eski dönemlerde gelişme göstermiş kalıcı yerleşim ve kutsal alanlar da vardır.
Yakın Doğu; genellikle Akdeniz, Karadeniz, Hazar Denizi, Basra Körfezi ve Kızıldeniz ile çevrili bölge olarak tanımlanır. Bölgede suyollarına erişim olanağı, özellikle [İndus Vadisi Uygarlığı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10070/indus-vadisi-uygarligi/) (MÖ 7000-600) şehirleri ile çeşitli Yakın Doğu şehir ve limanlarıyla uzun mesafeli ticari faaliyetleri teşvik edici yönde olmuştur.
Bölge genellikle [Bereketli Hilal](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-17/bereketli-hilal/) tanımlaması ile tasvir edilir ve Medeniyetin Beşiği olarak bilinir. Ancak, [medeniyet](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10175/medeniyet/) olgusu, [Antik Çin](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-467/antik-cin/), İndus Vadisi ve Amerika kıtası gibi başka bölgelerde de gelişme göstermiştir.
Bununla birlikte Mezopotamya Yakın Doğu bölgesi, özellikle [Sümer](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-114/sumer/), aşağıya çıkarılan konu ve faaliyet alanlarıyla medeniyeti oluşturan icat ve gelişmelerin yerleşik tarihlenmesine konu olması nedeniyle yeryüzündeki en eski medeniyet olarak kabul edilir.
- [Hayvancılık](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-51/hayvancilik/)
- Tarımsal Yenilikler
- [Kentleşme](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-46/kentlesme/)
- Astronomi ve Matemetik
- Zaman Kavramı
- Uzun Mesafe Ticareti
- Dini Ritüeller ve Kutsal Alanlar
- Tıbbi Uygulamalar
- Bilimsel Düşünce
- Teknolojik Yenilikler
Antik Yakın Doğu tarihi, Müslüman Arap güçlerinin, MS 7.yüzyılda, bölgeyi fethetmeleri ve Pers/İran Sasani İmparatorluğunu (MS 224-651) yıkmalarıyla birlikte sona erer. Arapların fetih hareketi bölge tarihi yeni bir evresi başlangıcını oluşturur.
[  Şehirden İmparatorluğa Mezopotamya Simeon Netchev (CC BY-NC-ND) ](https://www.worldhistory.org/image/16859/ancient-mesopotamia-from-cities-to-empires/ "Ancient Mesopotamia from Cities to Empires")### Erken Mezopotamya ve Mısır Dönemleri
“Yakın Doğu” kavramı, yaygın olarak kullanımda olsa da, günümüz [bilim](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-351/bilim/) çevrelerinde evrensel olarak kabul görmemekte. Bazı yazarlar Orta Doğu terimini daha doğru bulurlar. Bilim insanı, araştırmacı yazar Marc Van de Mieroop şöyle bir yorum getirmiştir:
> “Yakın Doğu” terimi, günümüzde yaygın olarak kullanılır. Bu kavramın ilk kullanım kökeni 19.yüzyılda Akdeniz Bölgesi doğu kıyılarında [Osmanlı İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-18700/osmanli-imparatorlugu/) kalıntılarını tanımlamak üzere bir araştırmada kullanılmış olup günümüze kadar yazıla gelmiştir. Günümüzde bu coğrafi bölgeyi tanımlamak için “Orta Doğu” terimi kullanılır, ancak bu iki terim tam olarak örtüşmemekte. Orta Doğu üzerine araştırma yapan antik dönem tarihçi ve arkeologları bölgeden Yakın Doğu olarak bahsetmeye devam ederler (1).
Bölgenin uzun tarihi ve çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmış olması, gelişen olayların her yönünü kapsayan net bir anlatımı oluşturmada sorun yaratır nitelikte. Bu nedenle çoğu bilim insanları, Mezopotamya’ya odaklanıp, onunla etkileşimde bulunan diğer bölge ve siyasi oluşumlara kısaca değinirler. Yakın Doğu tarihi, bu bağlamda, ilk tapınakların (zigguratlar) inşa edildiği ve kalıcı yerleşim yerlerinin küçük köyler şeklinde gelişme gösterdiği Obeyd Dönemi ile başlar.
[Uruk](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-43/uruk/) Döneminde (MÖ 4000-3100) bu köyler, ekonominin temelini oluşturan tarım, imalat ve ticaret işleriyle uğraşan kent merkezlerine dönüşmüşlerdi. [Yazı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-72/yazi/), [Sümerler](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-428/sumerler/) döneminde, çiviyazısı olarak (yaklaşık olarak MÖ 3600/3500) icat edilmiş, kısa bir süre sonra tekerlek bulunmuş (yaklaşık MÖ 3500), diğer teknolojik ve tarımsal yenilikler de ortaya çıkmıştı.
Bu aynı dönemde Mısır’da, yaklaşık olarak MÖ 3400-3200 yılları arasında Nakada Kültürü III döneminde hiyeroglif yazı şeklinde bir yazı tarzı geliştirilmiş ve Xois gibi bazı Mısır şehirleri o dönemde bile antik dönem şehirleri olarak kabul edilmişlerdir. [Firavun](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-288/firavun/) [Narmer](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-14351/narmer/) (Menes olarak da bilinir) bölgede birleştirme yapmış, Mısır’da Erken Hanedanlık Dönemi (MÖ 3150-2613) krallığı kurmuştu. Bu dönemde Mezopotamya şehirleriyle ticaret yüzyıllardan beri zaten devam ediyordu.
### Erken Hanedanlık Dönemi
Mezopotamya Erken Hanedanlık Döneminde (MÖ 2900-2350/2334), toplum Rahip-Kral yönetim (Uruk Döneminde) kavramından uzaklaşmış, yeni bir krallık şekli kurulmuş, sorumluluk kral ve başrahip arasında paylaşılmıştı. Kral, askeri ve sivil görevlerin icrasıyla ilgilenirken, başrahip şehrin tanrısına hizmet eder ve [tapınak](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-196/tapinak/) yerleşkesiyle ilgili işleri yerine getirirdi.
[  Ur Ziggurat'ı (Sanatçının Gözünden) Mohawk Games (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/12890/ziggurat-of-ur-artists-impression/ "Ziggurat of Ur (Artist's Impression)")Bu döneme kadar anıtsal [ziggurat](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-127/ziggurat/) yapıları yüzyıllardan beri Mezopotamya şehirlerinde zaten görülmekteydi ve araştırma yapan bilim insanları, bu yapıların Eski Krallık Döneminde (MÖ 2613-2181civarı) inşa edilen Mısır piramitlerini etkileyip etkilemediği konusunda tartışmaya devam ediyorlar. Medeniyetler, ticaret yoluyla birbirleriyle yakın temas halinde olduklarından dolayı bu etkileşim bir olasılık olsa da, piramitlerin daha önceki Mısır mestaba mezarından türedikleri, tasarım şekli veya amaçları bakımından zigguratlarla hiçbir ilgileri olmadıkları anlaşılıyor. Mısır piramitleri kraliyet mezarlarıydı; Mezopotamya zigguratları ise belirli bir tanrıya adanmış tapınaklarla taçlandırılmış dini yerleşim yerleriydi. Mısır piramitleri iç mekânlarıyla birlikte tasarlanmışlardı; Mezopotamya zigguratları ise iç mekân tasarımı olmayan, kerpiçten yapılmış sağlam yapılar olarak tasarlanmışlardı.
Yarı efsanevi Sümer Krallar Listesi (MÖ 2112-2004 yılları arası dönemde düzenlenmiş), Mezopotamya hükümdarları isim ve saltanat dönemleri hakında açıklama getirerek, krallığın Eridu şehrinde (MÖ 5400 civarında kurulmuş) kurulduğu ve oradan da diğer şehirlere doğru gelişme gösterdiği bilgisini verir. Zigguratlar ile Mısır piramitleri arasında bir bağlantı olduğuna dair herhangi bir kanıt olmadığı gibi, Mezopotamya’daki monarşi kavramı ile Mısır’daki monarşi kavramı arasında da benzer herhangi bir bağlantı da yok gibi görünüyor. Mezopotamya idari kayıt ve arkeolojik kanıtları da, bölgedeki şehirlerin genellikle daha büyük, surlarla çevrili ve genişleyen çiftçi toplulukları banliyöleriyle desteklenmiş olmaları bakımından diğer bölge şehirlerinden farklı oldukları açıkça ortaya konuluyor.
### İlk İmparatorluk ve Sümerin Yeniden Doğuşu
Mezopotamya her bir şehir-devleti, bölgeyi Akad İmparatorluğu yönetimi altında birleştiren Akad Kralı Büyük Sargon’un (saltanatı 2334-2279) yükseliş dönemine kadar kendisine has siyasi ve askeri varlığa sahip idi. Kral Sargon, dünyanın ilk çok uluslu siyasi oluşumunu kurmuş ve güvenilir yetkilileri çeşitli şehirlerde önemli mevkilere atamalarını yaparak (örneğin kızı [Enheduanna](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10021/enheduanna/), MÖ 2300, [Ur](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-128/ur/) Şehri Başrahibesi) askeri gücü marifetiyle kurmuş olduğu bu siyasi oluşumu elinde tutmuştur. Kral Sargon hükümdarlığı döneminde, günümüz Irak coğrafyasından Suriye, Ürdün, Levant (Doğu Akdeniz) ve günümüzde Türkiye’nin bir kısmı üzerinden Kıbrıs’a kadar olan coğrafyada Yakın Doğu bölgesi olarak birleştirme yapılmıştı.
İmparatorluk, Kral Sargon’un torunu Kral Naram-Sin (MÖ 2254-2218 ) döneminde zirveye ulaşmış, ancak ölümünden sonra gerilemiş ve en sonunda MÖ 2154 yılı dolayında işgalci Gutilerin eline geçmişti. Akad İmparatorluğunun çöküşü, bölgede [Gutiler](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-20148/gutiler/) Dönemini (MÖ yaklaşık 2141-250) başlatmasına yol açmıştı. Konuyla ilgili tarihçi yazarlar, bu dönemi (ve sonrasını) kanunsuz kaos dönemi olarak nitelendirilmişlerdir. Bu kaos durumu, yaşanan iklim değişikliğinin kuraklık ve kıtlığa yol açması, Akad İmparatorluğu çöküşü ve ardından gelen karanlık dönemin en olası nedeni olmasından dolayı akademisyen tarihçi yazar Paul Kriwaczek’in de belirttiği gibi, biraz abartılı gibi görünüyor olabilir (129-130).
[  Akkad Hükümdarı Sumerophile (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/161/akkadian-ruler/ "Akkadian Ruler")Gutiler Döneminde, Sümer Uruk Kralı Utu-Hegal (MÖ yaklaşık 2119-2112) ayaklanmasına kadar tapınakların ve diğer inşaat projelerinin inşaasında olduğu gibi, Yakın Doğu ticari faaliyetlerinde de düşüş yaşanmıştı. Kral Utu-Hegal’in ölümünden sonra, Kral Ur-Nammu (dönemi MÖ yaklaşık 2112-2094) savaşı sürdürmüş ve UR III dönemini (aynı zamanda Sümer Rönesansı olarak bilinen, MÖ yaklaşık 2112 -2004) ve düşmanlıkları sona erdiren Kral Ur-Namu’nun oğlu Ur Kralı Şulgi’nin (dönemi MÖ yaklaşık 2094 - 2046) zaferiyle sonuçlanmıştı. Kral Ur-Namu Dönemi, büyük bir kültürel canlanmanın yaşandığı ve Ur şehri büyük Zigguratı gibi önemli inşaat projelerinin gerçekleştiği dönem olmuştur.
Bu döneme gelindiğinde, Sümerlerin en önemli icat ve yeniliklerinin çoğu Mezopotamya bölgesinde diğer kültürel oluşumlar tarafından benimsenmiş ve ticaret yoluyla Yakın Doğu bölgesine yayılmışlardı. Asur Bilimci ve araştırmacı yazar Samuel Noah Kramer, ikonik eseri Tarih Sümer’de Başlar adlı kitabında, diğer Yakın Doğu medeniyetleri gelişimi ve kültürünü etkileyip Antik Sümer’de ortaya çıkan 39 “ilk”ler listesini şöyle sıralar:
1. İlk Okullar
2. İlk Elma Cilalama İşi
3. İlk Gençlik Suçluluk Davası
4. İlk “Sinir Savaşı”
5. İlk İki Meclisli Kongre
6. İlk Tarihçi
7. İlk Vergi İndirimi Uygulaması
8. İlk “Musa” kavramı
9. İlk Yasal İçtihat
10. İlk Farmakope (İlaç referansı)
11. İlk Çiftçilik Takvimi
12. Gölge Ağaçlı Bahçecilikte İlk Deney
13. İnsan İlk Kosmogonisi ve Kosmogolojisi
14. İlk Ahlaki İdealler
15. İlk “Meslek”
16. İlk Atasözleri ve Deyimler
17. İlk Hayvan Masalları
18. İlk Edebi Tartışmalar
19. İlk Kutsal Kitabi Paralellikler
20. İlk “Nuh” Anlatısı
21. İlk Diriliş Anlatısı
22. İlk 'Aziz George' kavramı
23. İlk Edebi Ödünç Alma
24. İnsanın İlk Kahramanlık Çağı
25. İlk Aşk Şarkısı
26. İlk Kütüphane Kataloğu
27. İnsanın İlk Altın Çağı
28. İlk “Hasta” Toplum kavramı
29. İlk Dinsel Ayin Ağıtları
30. İlk Mesihler
31. İlk Uzun Mesafe Şampiyonu
32. İlk Edebi İmge
33. İlk Seks Sembolizmi
34. İlk Kederli Meryem Anna
35. İlk Nini Söyleme
36. İlk Edebi Portre
37. İlk Ağıtlar
38. İlk Emekçi Sınıf Zaferi
39. İlk Akvaryum
Yakın Doğu’nun bu “ilk”ler listesine ilave olarak, dünyada adıyla bilinen ilk (kadın) şair ve yazar Enheduanna, köpek tasması ve kayışı, konsol kemeri, Mısır’da diş fırçası ve diş macunu, gerçek [piramit](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-89/piramit/) yapısı ve kayda geçen ilk kadın hekimler – kraliyet Sarayı kadın hekimi Merit-Ptah (MÖ 2700) - ve Kadın Hekimlerin Kadın Gözetmeni olarak bilinen Pesehet (MÖ yaklaşık 2500) konuları da vardır. Antik Mezopotamya metinlerinde kadın doktorlara atıfta bulunulur, ancak isimleri yer almaz.
### [Babil](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-53/babil/) ve [Hititler](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-163/hititler/)
Sümerler, Elam ve Amori akınlarına yenik düşmüşlerdi ve Amoriler özellikle Babil’de kendilerine yer edinmişlerdi. Babil Kralı [Hammurabi](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-150/hammurabi/) (saltanatı MÖ 1792-1750) döneminde Babil şehri, bir zamanlar Akad Kralı Sargon’un elinde olan bölgeyi kontrol eden Büyük Babil İmparatorluğu merkezi haline gelmişti. Babil Kralı Büyük Hammurabi’nin ölümünden sonra imparatorluk dağılmış, kendi kültür ve siyasi merkezlerini kuran Hititler ve Kassitler’in eline geçmişti.
[  Babil’de, Tören Sokağında bir Yaban Öküzü Osama Shukir Muhammed Amin (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/2782/an-auroch-from-the-processional-street-at-babylon/ "An Auroch from the processional street at Babylon")Hititler Dönemi; modern dönem araştırmacı bilim insanları bu dönemi Eski Krallık (MÖ 1700-1500) ve MÖ 1400-1200 yılları arasında Yeni Krallık (Hitit İmparatorluğu olarak da bilinir) dönemi olarak ikiye ayırırlar. Bu dönemler arasında bazen Orta Krallık olarak anılan bir ara dönem de vardır. Hitit İmparatorluğu, Kral I. Suppiluliuma (iktidar dönemi MÖ 1344-1322), oğlu ve halefi II. Mursilli (saltanatı MÖ 1321-1295) hükümdarlık dönemlerinde en parlak dönemini yaşamış, ancak Bronz Çağı Çöküşüyle birlikte gerilemiştir. Bu gerileme, Kaska kabilesi ve Deniz Kavimleri istilalarıyla hızlanmış ve bu istila akınları, Yakın Doğu diğer medeniyetlerinin bazen geçici, bazen de kalıcı olarak zayıflamasına katkıda bulunmuşlardır.
### [Asurlular](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-149/asurlular/), Persler ve [Büyük İskender](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-265/buyuk-iskender/)
Asurlular, Adad Nirari I (MÖ1307-1275) yönetimi döneminde, bölgedeki Hitit hâkimiyetine son vererek, Asur İmparatorluğu gücünün istikrarlı bir şekilde yayıldığı Asur şehrini önemli bir konuma getirmişlerdi. Asur İmparatorluğu, o zaman kadar dünyanın en büyük imparatorluğu olmuş ve Kuzey Suriye’den günümüzde Türkiye, Lübnan ve Filistin’e kadar uzanan toprakları fethetmişti. Egemenlik dönemi en iyi bilinen ve en iyi belgelenen [Yeni Asur İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-11225/yeni-asur-imparatorlugu/) (MÖ 912-612), fethedilen toprakların insanlarını zorla sürgün ederek ve yeniden iskân politikasını sürdürerek, farklı halk kültürlerini, dini fikirleri ve teknolojilerini Yakın Doğu’ya yaymıştı.
Çeşitlilik arz eden nüfus yapısı, Asur askeri gücü ve katı yasalarıyla kontrol edilmiş, farklı bölgeler aynı zamanda [tanrı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10299/tanri/) Aşur’un Yüce Tanrı seviyesine yükseltilmesi anlayışıyla kontrol altına alınmışlardı. Tanrı Aşur, başlangıçta yalnızca Asur şehri tanrısıydı; ancak Asur ordusu fetih ve seferlere çıktıkça tanrısını da beraberinde götürüyor ve kazandığı her bir zaferle birlikte onun onuruna tapınaklar inşa ediyordu. Tanrı Aşur; tek bir şehri yöneten yerel bir tanrıdan, bütün Yakın Doğu coğrafyası yüce tanrısı haline gelmişti. Tarihçi yazar Kriwaczek şöyle ifade eder:
> İnsanlar tanrı Aşur’a yalnızca kendi şehrinde değil, herhangi bir yerde ibadet edip dua edebilirlerdi. Asur İmparatotluğu sınırlarında genişleme oldukça, tanrı Aşur’a tapınma inancına en ucra yerlerde bile rastlanır olmuştu. Yerel tek bir tanrıya inançatan her yerde hazır ve nazır tek bir tanrıya inanmaya geçiş uzun bir süre almamıştı. Tanrı Aşur’un her yerde hazır olduğu inancından dolayı, insanlar bir bakıma yerel tanrılarının tanrı Aşur’un farklı tazahürleri olduğunu algılamaya başlamışlardı (231).
Mısır’da Firavun Akheneton (MÖ 1353-1336) döneminde tek tanrılı bir din anlayışı denenmiş, ancak başarısızlıkla sonuçlanmış ve halefleri Akheneton saltanatı bütün izlerini yok etmişlerdi. Firavun Akheneton tek tanrılı inanç anlayışının başka yerlerde daha sonraki bir gelişmeyi etkilemiş olması pek olası görünmüyor (ama mümkündür). Ancak tanrı Aşur inancı yükselişe geçmesinin, Yakın Doğu’da geçerli inanış şekli olmasının bir tapınakta değil, aksine, aynı anda her yerde bulunan doğaüstü bir gücü akla getirmede daha etkili olduğu düşünülmekte. Tarihçi yazar Kriwaczek’in de belirtiği üzere; bu inanç anlayışı, insanların kendilerini doğal dünyayla ilişkilendirme biçimlerinde önemli değişikliklere yol açmıştı:
> Doğa kutsallığını yitirmiş, dini olmaktan çıkarılmıştı. Mezopotamya inancına göre tanrılar doğanın dışında ve üstünde bir yerde olduklarından dolayı, tanrılar suretinde ve tanrıların hizmetkârları olarak yaratılan insanlık da doğanın dışında ve üstünde olmalıydı. İnsan soyu artık doğal dünyanın ayrılmaz bir parçası olmaktan çıkıp, doğal dünyadan üstün ve hükümdarı haline gelmişti (229).
Bu inanç aynı zamanda kadın statüsünde de bir gerilemeye yol açmıştı; bu eğilim, Babil Kralı Hammurabi döneminde, erkek tanrıların daha önceki Sümer ve Akad tanrıçalarının yerini almaya başlamasıyla geçerli olmuştu. Her şeye gücü yeten erkek tanrı inancı, erkeklerin üstünlüğü ve kadınların daha aşağı bir düzeyde olduğu yönünde bir inancı teşvik etmiştir. Asur İmparatorluğu, düşmanlarından oluşan bir koalisyon gücü tarafından MÖ 612 yılında yıkıldıktan sonra, [Ahameniş İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-322/ahamenis-imparatorlugu/) (MÖ 550-330) kurucusu Kral II. Kiros (Büyük MÖ 550-530) bölgeyi egemenliği altına alıncaya kadar, bu paradigma yaklaşık olarak MÖ 550 yılına kadar devam etmişti. Kral II. Kiros ve halefleri döneminde, Perslerin Yüce Tanrısı [Ahura Mazda](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-15806/ahura-mazda/)’nın her yerde hazır ve nazır erkek bir tanrı olarak tassavur edilmesine rağmen, İran’da kadınların statüsünde büyük ölçüde bir iyileşme kaydedilmişti (Yunan tarihçi [Herodot](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-234/herodot/)’un eleştirdiği Ahameniş kültürünün bir yönü).
[  Persepolis'teki Faravahar Napishtim (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/3049/faravahar-at-persepolis/ "Faravahar at Persepolis")İranlı kadınlar, kendilerine ait işlerini yönetiyor, orduda görev yapıyor, işyerlerinde erkekleri denetliyor ve gördükleri aynı işler karşılığında aynı ücreti alıyorlardı. [Zerdüştlük](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-309/zerdustluk/) dini inancı, daha önce İran çok tanrıcılık inancı yerini almış olsa da, tanrıça Anahita gibi tanrılardan bazılarına hala Ahura Mazda’nın bir parçası olarak tapınılıyordu. Bazı akademisyenler, bu uygulamanın aslında eski Asur dininde eksik kalan bir dengeyi sağladığına inanıyorlar.
Persler; bugün yaygın olarak bilinen birçok kültürel yenilikleri bölgeye getirmişlerdir. Şöyle ki; posta sistemi kurmuş, hastane inşa etmiş, soğutma ve klima sistemi tesis etmiş, doğum günü kutlaması yapmış, tatlı üretmiş, hayvan hakları getirmiş, gitarın öncüsü müzik aleti (sestar) icat etmiş ve hatta kökeni Eski Farsça’ya dayanan kapalı, peyzajlı bahçe anlamına gelen (pairi-daeze), İngilizce’ye paradise (Cennet) terimi şeklinde geçmiştir.
Pers Ahameniş İmparatorluğu, dünyanın en büyük ve en zengin imparatorluğu olarak Asur İmparatorluğunu geride bırakmış, ancak MÖ 330 yılında [Makedonya](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-386/makedonya/) Kralı Büyük İskeder’in ordusuna yenildiğinde zaten gerileme dönemini yaşıyordu. Büyük İskender bölgede kendi imparatorluğunu kurmuş, Helenistik düşünce ve kültürünü Yakın Doğu’ya yaymış, halefleri de bu politik sürece devam etmişlerdir.
[  Ahameniş İmparatorluğu Haritası, MÖ 500 Simeon Netchev (CC BY-NC-ND) ](https://www.worldhistory.org/image/16107/map-of-the-achaemenid-persian-empire-c-500-bce/ "Map of the Achaemenid Persian Empire c. 500 BCE")### Sonuç
Kral Büyük İskender’in MÖ 323 yılında ölümünden sonra, generalleri imparatorluk toprakları kontrolü için Diadochi (halefler) Savaşlarında birbirleriyle savaşa girmişlerdi: I. Selevkos Nikatar (MÖ 305-181) Mezopotamya’yı ele geçirerek Helenistik Selevkos İmparatorluğunu (MÖ 312-63) kurmuştu. Selevkoslar, Helenistik ve Pers geleneklerini birleştirmek marifetiyle imparatorluk sınırlarını doğuya doğru genişletmişlerdi. Roma İmparatorluğunun yükselişe geçmesi, etkisiz hükümdar yönetimleri ve elde tutulmasında zorluk çekilen geniş topraklar gibi bir dizi etken nedeniyle güçleri azalmaya başlayana kadar bu durum devam etmişti.
Part İmparatorluğu (MÖ 247-224), nihai düşüşlerinden önce Selevkosları yerlerinden etmiş ve ardından da [Sasani İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-690/sasani-imparatorlugu/) (MS 224-651) kurulmuştu. Her ikisi de Pers siyasi oluşumu olan Part ve Sasani devletleri, daha önceki Ahameniş İmparatorluğu kültürünü sürdürmeye devam ederlerken, aynı zamanda Selevkosların izledikleri Helenizm politikasından da etkilenmişlerdi. Sasani İmparatorluğu, dini hoşgörü (bazı önemli örnekler hariç) kadın hakları ve Zerdüştlüğün Kutsal Kitabı Avesta dini metinlerini okuyabilmek amacıyla okuryazarlık işine odaklanma gibi yüksek bir kültürel gelişmişlik düzeyine ulaşmıştı.
Sasani İmparatorluğu, MS 651 yılında, bölgenin başlangıcından beri süregelen fatihler geleneğine uygun olarak fethedilen halkların kültürünü bastırıp yerine kendi kültürünü ikame eden Müslüman Arapların eline geçmişti. Ancak Araplar, birçok yönüyle Pers kültürünü benimsemiş ve Perslerin daha önceki medeniyet unsurlarını korumalarından dolayı bu unsurların bazı yönleri de varlığını sürdürmeye devam etmiştir.
Antik Yakın Doğu Tarihi, 19.yüzyılda bölgede yapılan kazılar sırasında şehir kalıntıları ve bölge halkları yazılı eserleri ortaya çıkarılıncaya kadar yine de tam olarak anlaşılamamıştı. 19.yüzyıl ortalarına kadar Mezopotamya çiviyazısı ve Mısır hiyeroglif yazısı bir tür süsleme olarak kabul ediliyordu. Hiyerogliflerin aslında yazılı bir dil olduğu anlaşıldığı zaman, geçmişte yaşanan sosyal gelişmeler günümüzde gün yüzüne çıkarılmış, dünyanın en zengin ve en önemli medeniyetlerinden bazıları ortaya çıkarılmıştı.
#### Editorial Review
This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/).
## Bibliografya
- [Bertman, S. *Handbook to Life in Ancient Mesopotamia .* Oxford University Press, 2015.](https://www.worldhistory.org/books/0816043469/)
- [Brosius, M. *Women in Ancient Persia, 559-331 BC .* Clarendon Press, 1998.](https://www.worldhistory.org/books/0198152558/)
- [Farrokh, K. *Shadows in the Desert.* Osprey Publishing, 2007.](https://www.worldhistory.org/books/1846031087/)
- [Herodotus & Waterfield, R. *Herodotus: The Histories.* Oxford University Press, 2010.](https://www.worldhistory.org/books/0375727671/)
- [Kramer, S. N. *History Begins at Sumer.* University of Pennsylvania Press, 1988.](https://www.worldhistory.org/books/0812212762/)
- [Kramer, S. N. *The Sumerians: Their History, Culture, and Character.* University of Chicago Press, 1971.](https://www.worldhistory.org/books/0226452387/)
- [Kriwaczek, P. *Babylon: Mesopotamia and the Birth of Civilization.* Thomas Dunne Books, 2010.](https://www.worldhistory.org/books/B011T7G5JC/)
- [Leick, G. *The A to Z of Mesopotamia .* Scarecrow Press, 2010.](https://www.worldhistory.org/books/0810875772/)
- [Miller, J. M. & Hayes, J. H. *A History of Ancient Israel and Judah.* Westminster John Knox Press, 2006.](https://www.worldhistory.org/books/0664223583/)
- [Shaw, I. *The Oxford History of Ancient Egypt.* Oxford University Press, 2006.](https://www.worldhistory.org/books/0192804588/)
- [Van De Mieroop, M. *A History of the Ancient Near East, ca. 3000-323 BC.* Wiley-Blackwell, 2015.](https://www.worldhistory.org/books/111871816X/)
- [Wilkinson, T. *The Rise and Fall of Ancient Egypt.* Random House, 2011.](https://www.worldhistory.org/books/B004FGMZAI/)
## Yazar Hakkında
Joshua J. Mark, Dünya Tarihi Ansiklopedisi'nin kurucu ortağı ve içerik direktörüdür. Daha önce New York'taki Marist College’de tarih, felsefe, edebiyat ve yazı dersleri vermiştir. Ayrıca pek çok yere seyahat etmiş, Yunanistan ve Almanya’da yaşamıştır.
- [Linkedin Profile](https://www.linkedin.com/pub/joshua-j-mark/38/614/339)
## Zaman çizelgesi
- **10000 BCE**: Beginnings of [agriculture](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Agriculture/) in the Middle East.
- **8000 BCE**: Ovens in use in the [Near East](https://www.worldhistory.org/Near_East/) are applied to [pottery](https://www.worldhistory.org/pottery/) production.
- **7700 BCE**: First domesticated wheats in the [Fertile Crescent](https://www.worldhistory.org/Fertile_Crescent/).
- **7000 BCE**: Domestication of goats.
- **5000 BCE**: Irrigation and [agriculture](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Agriculture/) begin in earnest in [Mesopotamia](https://www.worldhistory.org/Mesopotamia/).
- **c. 5000 BCE - 651 CE**: Dates of the history of the ancient [Near East](https://www.worldhistory.org/Near_East/).
- **853 BCE**: Babylonian kings depend on Assyrian military support.
- **850 BCE**: [Medes](https://www.worldhistory.org/Medes/) migrate into Iran from Asia.
- **750 BCE**: Persians migrate into Iran from Asia.
- **734 BCE**: [Babylon](https://www.worldhistory.org/babylon/) is captured by Chaldeans.
- **729 BCE**: [Babylon](https://www.worldhistory.org/babylon/) is occupied by Assyrians.
- **722 BCE - 705 BCE**: Peak of the Assyrian [Empire](https://www.worldhistory.org/empire/) under the reign of [Sargon II](https://www.worldhistory.org/Sargon_II/).
## Sorular & Cevaplar
### Yakın Doğu Nedir?
Yakın Doğu, günümüzde Ermenistan, Kıbrıs, Mısır, Irak, İran, İsrail, Ürdün, Lübnan, Filistin Suriye ve Türkiye’nin bir kısmını kapsayan Antik Mezopotamya, Levant (Doğu Akdeniz) ve Pers bölgesini ifade eder.
### Yakın Doğu ile Orta Doğu aynı mıdır?
Evet. “Yakın Doğu” terimi, 19.yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu doğu kısmını ifade etmek üzere gündeme getirilmiştir. O zamandan beri “Orta Doğu” ile eşanlamlı olarak kullanılmaya başlanmıştır.
### Antik Yakın Doğu tarihi nedir?
Antik Yakın Doğu tarihi; MÖ 5000 ile MS 651 yılı arasında yer alan dönemin tarihidir.
### Yakın Doğu Medeniyetleri Dünyanın en eski Medeniyetleri olarak kabul edilirler mi?
Evet. Antik Mezopotamya medeniyetleri dünyanın en eski medeniyetleri olarak kabul edilirler – ancak İndus Vadisi Uygarlığı daha eski olabilir.
## Dış Bağlantılar
- [The Morgan Library & Museum: From "Near East" to "Western Asia": A Brief History of Archaeology and Colonialism by Erhan Tamur](https://www.themorgan.org/blog/near-east-western-asia-brief-history-archaeology-and-colonialism)
- [Smart History/Ancient Near East: Cradle of Civilization by Dr. Senta German](https://smarthistory.org/ancient-near-east-cradle-of-civilization/)
- [Ancient Near East.Net/ Resource site for the Near East and Egypt](https://www.ancientneareast.net/)
- [Kiddle Encyclopedia: Ancient Near East Facts for Kids](https://kids.kiddle.co/Ancient_Near_East)
## Bu Çalışmayı Alıntıla
### APA
Mark, J. J. (2022, February 16). Yakın Doğu: Eski Topraklara Modern bir Tanımlama. (N. Karaben, Çevirmen). *World History Encyclopedia*.
### Chicago
Mark, Joshua J.. "Yakın Doğu: Eski Topraklara Modern bir Tanımlama." tarafından çevrildi Nizamettin Karaben. *World History Encyclopedia*, February 16, 2022. .
### MLA
Mark, Joshua J.. "Yakın Doğu: Eski Topraklara Modern bir Tanımlama." tarafından çevrildi Nizamettin Karaben. *World History Encyclopedia*, 16 Feb 2022, .
## Lisans & Telif Hakkı
Gönderen [Nizamettin Karaben](https://www.worldhistory.org/user/nizamettinkarab.ypq/ "User Page: Nizamettin Karaben"), tarihinde yayınlandı 16 February 2022. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.