--- title: Göbekli Tepe author: Ronnie Jones III translator: Mustafa Aykol source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-13727/gobekli-tepe/ format: machine-readable-alternate license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/) updated: 2022-01-03 --- # Göbekli Tepe _Yazan: [Ronnie Jones III](https://www.worldhistory.org/user/ronandjess522/)_ _Çeviren [Mustafa Aykol](https://www.worldhistory.org/user/mustafaaykol)_ “Göbekli Tepe” Türkiye'nin güneydoğusunda bir zamanlar “Edessa” olarak adlandırılan,“Peygamberler Şehri” olarak da bilinir ve Şanlıurfa'nın yaklaşık 16 km (on mil) kuzeydoğusunda bulunur. Yakınlardaki bu şehrin zengin bir dini geçmişi olsa da, “Göbekli Tepe”nin keşfine kadar dinin bu bölgede ne kadar geriye uzandığı bilinmiyordu. Bu yerleşim yeri, UNESCO tarafından Dünya Mirası Alanı olarak listelenmiştir. ### Mimarlık ve Sanat Göbekli tepe M.Ö. 10.000'e kadar uzanan, şimdiye kadar keşfedilen en eski insan yapımı ibadet yeridir. Tapınaklar, daha önce Göbekli Tepe'ye ait olduğu bilinen Nevali Çori sahasında ve kazısında çalışmış olan bir Alman arkeolog (Klaus Schmidt) tarafından keşfedildi. Tapınaklar, çemberde yer alan üç metrelik (on fit) sütunlar içerir. T şeklindeki yekpare kireçtaşı sütunların her biri, ceylan, yılan, tilki ve aslan gibi hayvanların oyulmuş kabartmalarının yanı sıra soyut karakterler ve simgeler içerir. Alanda keşfedilen kemikler, tepenin ritüel kurbanlar ve ziyafetler için kullanıldığını gösteriyor. Uygarlığın beşiğinde bulunan “Göbekli Tepe” (İngilizce’de Potbelly Hill) olarak adlandırılmıştır. Çevredeki köylerden (Derman Köyü, Göktepe Köyü ve Örencik Köyü) - alana ulaşmanın iki yolundan biri - geçerken, duvara spreyle boyanmış işaretlerle antik tapınağa yönlendiriliyorsunuz. Sonra yüzyıllardır çiftçiler tarafından işlenen tarlaların arasındaki tepeleri, orta yaşlı bir adam gömleği çıkarmış bir şekilde sırtüstü yatmış gibi görene kadar yavaş yavaş tırmanıyorsunuz, “Göbek Tepesi” bölgenin en yüksek noktası olarak duruyor. Tapınağı inşa eden avcı-toplayıcılar [yazı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-72/yazi/), metal veya çanak çömleklerden önce gelen bir dünyada ve arkeologların insanlığın henüz rahipler ve kurbanlarla ibadet etmek için bir araya gelmediğini düşündükleri bir zamanda yaşadılar.Yine de bu cilalı taş çağına tapanlar bir şekilde kendilerini örgütlediler ve bu 16 tonluk taş sütunları kesip bir tepeye taşımanın ve onları dairesel, törensel bir modelde düzenlemenin bir yolunu buldular. [ ![Göbekli Tepe Infographic](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/4015.jpg?v=1646543522) Göbekli Tepe İnfografiği Emine Sonnur Özcan (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/4015/gobekli-tepe-infographic/ "Göbekli Tepe Infographic")Tepe, bıçaklar, kıyıcılar ve mermi uçları gibi muazzam miktarda cilalı taş devrine ait çakmaktaşı aletle doluydu. Bu araçlar sıradışı değil, ancak çok sayıda olması olağandışı bir şeydir ve birçok tarihçi ve arkeologun bu tür tapınakların ve dini uygulamaların henüz var olmadığına inandığı bir zamanda, dini bir alan inşa etmek için kullanılmış olmaları, bunu daha da ilginç bir keşif haline getiriyor. [ ![Göbekli Tepe: Pillar](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/3832.jpg?v=1640739602) Göbekli Tepe: Sütun Ronnie Jones III (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/3832/gobekli-tepe-pillar/ "Göbekli Tepe: Pillar")### Dinin Gelişimini Anlamada Önemi Tarihçi K.Schmidt, bu "tepedeki katedral" adını verdiği yerin, 160 km (100 mil) mesafeye kadar ibadet edenleri çeken bir hac yeri olduğuna inanıyordu. Göbekli Tepe'nin keşfi, "en azından orada çalışan arkeologlara, \[...\] insanın kutsallık duygusunun - ve insanın iyi bir gösteriye duyduğu sevginin - uygarlığın kendisini doğurmuş olabileceğini düşündürüyor." Kazıcı Klaus Schmidt'in dediği gibi, "Önce [tapınak](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-196/tapinak/), sonra şehir geldi." Schmidt, medeniyetin, konsensüste olduğu gibi ekolojik nedenlerle değil, daha ziyade, peyzaj arkeolojisini ve tarih anlayışımızı değiştirecek bir teori olan "uygarlığın insan aklının ürünü olduğuna" inanıyor. > Yeni keşifler nihayet arkeolojinin yavaş hareket eden fikir birliğini yeniden şekillendirmeye başlıyor. Stanford'un [arkeoloji](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-421/arkeoloji/) programı direktörü Ian Hodder'a göre Göbekli Tepe "gülünç derecede erken bir tarihte inanılmaz derecede büyük ve şaşırtıcı". Göbekli'deki "devasa büyük taşlar ve fantastik, son derece rafine sanat" konusunda coşkulu olan Hodder, rakip Neolitik yerleşim yerlerinde onlarca yıl harcayarak şunları söylüyor: "Pek çok insan bunun her şeyi değiştirdiğini düşünüyor... Bütün elma arabasını alt üst ediyor." \[Eğer bu doğruysa, o zaman Hodder'ın dediği gibi\] "Bütün teorilerimiz yanlıştı." (Newsweek) Uygarlıkların, dinlerin ve şehirlerin gelişimini anlamadaki bu yeni teoriler ve değişikliklere rağmen, şu anda Göbekli Tepe arkeoloji ve tarih öncesi için yanıtladığından daha fazla soru soruyor. Site alaka düzeyini yitirmiş ve MÖ sekizinci binyılda terk edilmiş gibi görünüyor, ancak bugün antik dünyayı anlamamız için açıkça güçlü etkileri var. #### Editorial Review This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/). ## Bibliografya - [Gobekli Tepe: The World’s First Temple?](http://www.smithsonianmag.com/history/gobekli-tepe-the-worlds-first-temple-83613665/ "Gobekli Tepe: The World’s First Temple?"), accessed 1 Dec 2016. - [The Birth of Religion](http://ngm.nationalgeographic.com/2011/06/gobekli-tepe/mann-text/1 "The Birth of Religion"), accessed 1 Dec 2016. - [The World's First Temple](http://archive.archaeology.org/0811/abstracts/turkey.html "The World's First Temple"), accessed 1 Dec 2016. - [Turkey: Archaeological Dig Reshaping Human History](http://www.newsweek.com/turkey-archeological-dig-reshaping-human-history-75101 "Turkey: Archaeological Dig Reshaping Human History"), accessed 1 Dec 2016. - Schmidt, K. "Góbekli Tepe, Southeastern Turkey A Preliminary Report on the 1995-1999 Excavations." *Paléorient*, Vol. 26 / 2000, pp. 45-54. - Schmidt, K. "Göbekli Tepe – the Stone Age Sanctuaries. New results of ongoing excavations with a special focus on sculptures and high reliefs." *Deutsches Archäologisches Institut*, Documenta Praehistorica XXXVII (2010), pp. 239-256. - [Wilson, M. *Biblical Turkey.* Ege Yayinlari, Istanbul, 2014.](https://www.worldhistory.org/books/6054701487/) ## Yazar Hakkında In university Ronnie concentrated his studies on the Greco-Roman world while writing his senior thesis on the Reformation. He has studied Koine Greek and Hebrew at the masters level, and is currently studying Turkish. - [X/Twitter Profile](https://twitter.com/HistoryandBeans) ## Zaman çizelgesi - **c. 10000 BCE**: [Temple](https://www.worldhistory.org/temple/) walls of Gobekli Tepe built. ## Dış Bağlantılar - [Göbekli Tepe May Contain The World's Oldest Solar Calendar](https://mymodernmet.com/gobekli-tepe-calendar/) ## Bu Çalışmayı Alıntıla ### APA III, R. J. (2022, January 03). Göbekli Tepe. (M. Aykol, Çevirmen). *World History Encyclopedia*. ### Chicago III, Ronnie Jones. "Göbekli Tepe." tarafından çevrildi Mustafa Aykol. *World History Encyclopedia*, January 03, 2022. . ### MLA III, Ronnie Jones. "Göbekli Tepe." tarafından çevrildi Mustafa Aykol. *World History Encyclopedia*, 03 Jan 2022, . ## Lisans & Telif Hakkı Gönderen [Mustafa Aykol](https://www.worldhistory.org/user/mustafaaykol/ "User Page: Mustafa Aykol"), tarihinde yayınlandı 03 January 2022. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.