--- title: Sümer: Medeniyetin Beşiği author: Joshua J. Mark translator: Şüheda Bulut source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-114/sumer/ format: machine-readable-alternate license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/) updated: 2026-02-04 --- # Sümer: Medeniyetin Beşiği _Yazan: [Joshua J. Mark](https://www.worldhistory.org/user/JPryst/)_ _Çeviren [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut)_ Sümer, antik [Mezopotamya](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-34/mezopotamya/)’nın en güney bölgesiydi (günümüz güney Irak ve Kuveyt’in bazı kısımları) ve uzun zamandır medeniyetin beşiği olarak kabul edilmiştir. İsmi, Mezopotamya’nın kuzeyinin dili olan Akadca’dan gelir ve “uygar kralların ülkesi” anlamına gelir. Sümer, yazının icadı ve kentin gelişimi de dahil olmak üzere medeniyetin birçok “ilk”inin doğum yeri olarak tanınır. Sümerliler kendilerine “kara başlı insanlar” adını verirlerdi ve topraklarını çivi yazısıyla basitçe “ülke” veya “kara başlı insanların ülkesi” olarak adlandırırlardı; [İncil](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-191/incil/)’in [Yaratılış Kitabı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-23717/yaratilis-kitabi/)’nda Sümer, Şinar olarak geçer. Sümer Kral Listesi’ne göre, tanrılar insanlara toplumu kurmak için gerekli armağanları ilk kez verdiklerinde bunu Sümer bölgesindeki Eridu kentini kurarak yapmışlardır. Dünya’nın en eski kenti olarak Sümer kenti [Uruk](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-43/uruk/) kabul edilse de, antik Mezopotamyalılar ilk kentin Eridu olduğuna ve düzenin burada kurulduğuna, medeniyetin başladığına inanıyorlardı. ### Ubeyd Dönemi Sümer bölgesinin MÖ 5000 civarında ilk kez yerleşildiği uzun süre düşünülmüştür. Ancak son yıllarda bu tarih tartışmaya açılmış ve bölgede insan faaliyetinin çok daha erken başladığı düşünülmektedir. İlk yerleşimciler Sümerliler değil, kökeni bilinmeyen bir halktı; arkeologlar bu halkı, varlıklarını ilk kez kanıtlayan eserlerin çıkarıldığı *el-Ubeyd* höyüğünden yola çıkarak Ubeyd halkı ya da Fırat Nehri bölgesinin önceki sakinleri anlamına gelen Proto-Fıratlılar olarak adlandırmıştır. Kim olurlarsa olsunlar, bu halk yaklaşık MÖ 6500–4000 Ubeyd Dönemi’nde avcı-toplayıcı bir toplumdan tarıma dayalı bir topluma geçiş yapmıştı. El-Ubeyd ve güney Irak’taki diğer kazılarda Ubeyd halkına ait taş aletler - çapa, bıçak ve balta gibi - ve orak, tuğla, boyalı çömlek ve figürinleri içeren kil eserler bulunmuştur. Bu insanlar, bölgedeki medeniyetin ilk temsilcileriydi. Sümerler olarak anılacak halkın bölgeye ne zaman girdiği ise bilinmemektedir. ### Sümer Kral Listesi Akademisyen Samuel Noah Kramer’a göre: > Sümer’in, yaptıkları yalnızca en kısa biçimde kaydedilmiş olan ilk hükümdarı, MÖ üçüncü binyılın başlarında tahta geçmiş olabilecek Kish’li Etana adlı bir kraldır. Kral Listesi’nde, *“tüm toprakları istikrara kavuşturan”* kişi olarak tanımlanır. > (Sümerler, 43) Yarı-mitsel Sümer Kral Listesi (kısaca SKL), Lagash kentinin bir yazıcısı tarafından III. [Ur](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-128/ur/) Dönemi’nde (yaklaşık MÖ 2112–2004, muhtemelen MÖ 2100 civarı) yazılmış bir çivi yazısı belgesidir. Bu liste, bölgedeki tüm kralları ve başarılarını sıralayarak, Eridu’da medeniyetin başladığı zamana kadar uzanan krallık aracılığıyla toplumdaki düzenin sürekliliğini göstermeyi amaçlar. Mezopotamyalılar genel olarak, Sümerliler özelinde ise, medeniyetin tanrıların kaos üzerindeki düzen zaferinin bir sonucu olduğuna inandıkları için, SKL’nin Utu-Hengal (yaklaşık MÖ 2119–2112 civarı) adlı kralın saltanatını meşrulaştırmak amacıyla oluşturulduğu düşünülmektedir; onu, bölgenin uzun hükümdarlar zincirinde en son kişi olarak gösterir. SKL, Etana’yı da içerir; Etana Mitinde merkezi karakterdir ve bir kartalın sırtında göğe yükselmesini anlatır. Listede adı geçen diğer krallar gibi (Dumuzi ve [Gılgamış](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-781/gilgamis/) gibi) Etana da insanüstü başarıları ve kahramanlığı ile tanınmıştır. [ ![The Weld-Blundell Prism Version of Sumerian King List](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/21529.jpeg?v=1775400306-1768288598) Sümer Kral Listesi’nin Weld-Blundell Prism Versiyonu Gts-tg (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/21529/the-weld-blundell-prism-version-of-sumerian-king-l/ "The Weld-Blundell Prism Version of Sumerian King List")Utu-Hengal’in, SKL’yi oluşturarak kendisini önceki kahraman-kral zincirine bağlamaya çalıştığı düşünülmektedir. Mezopotamyalılar her şeyin tanrılar tarafından başlatıldığına ve insanların düzeni sürdürmek ve kaosu geri tutmak için tanrıların ortak işçileri olarak yaratıldığına inandıkları için, bölgedeki erken tarih yazarları, SKL’de ifade edildiği gibi, yöneticileri ile tanrıları arasındaki bağlantıya odaklanmışlardır; bu liste, Eridu’nun ilk kralından Isin-Larsa Dönemi’ne kadar kesintisiz bir krallık zincirini göstermeyi amaçlar. Ancak SKL güvenilir bir birincil kaynak olarak kabul edilmez ve insan başarılarının tarihini yazıya dökmenin en erken Sümer yazıcıları için çok önemli görülmediği anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, Sümer’in erken tarihi daha çok arkeolojik ve jeolojik kayıtlardan çıkarılmıştır; yazılı gelenek yerine, modern akademisyenler için hâlâ birçok bilgi erişilemez durumdadır. ### Şehirlerin Yükselişi Sümer medeniyeti bölgede ilk kez ne zaman kurulduysa, MÖ 3600 civarına gelindiğinde tekerleği, yazıyı, yelkenli tekneyi, sulama gibi tarımsal yöntemleri ve kent kavramını icat etmişlerdi. Çin ve [İndus Vadisi Uygarlığı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10070/indus-vadisi-uygarligi/) da “dünyanın ilk kentleri” unvanını talep etse de, en erken kentlerin Sümer’de ortaya çıktığı genel olarak kabul edilmektedir. En önemli kentler arasında ise Eridu, Uruk, Ur, Larsa, Isin, Adab, Kullah, Lagaş, Nippur ve Kiş yer alır. Akademisyenler (Kramer ve diğerleri) tarafından belirtilmiştir ki, bu isimler Sümerlere ait değildir; Ubeyd halkından gelmektedir ve dolayısıyla en azından köyler olarak Ubeyd Dönemi’nde kurulmuş, kent haline Uruk Dönemi’nde (yaklaşık MÖ 4000–3100) dönüşmüşlerdir. Bu dönemde gelişen diğer Sümer kentleri ise Sippar, Şuruppak, Bad-tibira, Girsu, Umma, Urukag, Nina ve Kissura’dır. Hepsi farklı büyüklükte ve kapsamda olup, zirvede Uruk en büyük ve en güçlü kent olmuştur. [ ![Facade of Inanna Temple from Uruk at the Iraq Museum](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/10276.jpg?v=1775400310) Irak Müzesi’nde Uruk’tan İnanna Tapınağı’nın Cephesi Osama Shukir Muhammed Amin (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/10276/facade-of-inanna-temple-from-uruk-at-the-iraq-muse/ "Facade of Inanna Temple from Uruk at the Iraq Museum")Sümer kentlerinin kurulmasıyla birlikte tarihleri, yaklaşık MÖ 4000’den MÖ 1750’ye kadar uzanır; bu dönemde Sümerler, Gutlar, Elamlılar ve Amoritler tarafından Sümer’e yapılan istilalar sonucu bir halk olarak varlıklarını yitirmiştir. Uruk Dönemi’ne gelindiğinde yabancı topraklarla ticaret sağlam bir şekilde kurulmuş ve [yazı](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-72/yazi/), piktogramlardan çivi yazısına evrilmiştir. Yazının gelişiminde en önemli motivasyonun ticaret olduğu düşünülmektedir; çünkü artık Sümerli tüccarlarla yabancı temsilcileri arasında doğru ve uzun mesafeli iletişim için bir araca ihtiyaç vardı. Bu dönemde krallık kavramı da ortaya çıkmış ve Sümer şehir-devletlerinin her biri, yaşlılar meclisinin (hem erkek hem kadın üyeleri kapsayan) yardımcı olduğu bir hükümdar tarafından yönetilmiştir. Kramer’e göre, Etana’dan sonraki krallar Sümerli değil Sami kökenlidir; Kiş’li Enmebaraggesi gibi isimlerinden anlaşılmaktadır. SKL’de Sümerli isimleri, sekiz kralın saltanatının ardından ortaya çıkmaya başlar. ### Sümer’de Akad İmparatorluğu Mezopotamya’da Erken Hanedanlık Dönemi (yaklaşık MÖ 2900–2350/2334) sırasında, rahip-kral (*ensi* olarak bilinen) kavramından, daha modern bir kral anlayışı olan *lugal* (“büyük adam”) kavramına doğru ince bir geçiş yaşandı. Bu dönemde Sümer şehir-devletleri, ekilebilir toprak ve su hakları üzerinde kontrol sağlamak için savaştılar; ta ki Lagash’ın İlk Hanedanı MÖ 2500 civarında yükselene kadar. Kralı Eannutum döneminde Lagash, çoğu Sümer’i ve komşu [Elam](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-275/elam/)’ın bazı bölgelerini kapsayan küçük bir imparatorluğun merkezi hâline geldi. Bu [imparatorluk](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-99/imparatorluk/), kral Lugal-Zage döneminde hâlâ varlığını sürdürüyordu ki, daha sonra kralın bahçıvanı olduğunu iddia eden genç bir adam tahtı ele geçirdi. Bu kişi Akad’lı Sargon olup, dünyanın ilk çok uluslu imparatorluğu olan Akad İmparatorluğu’nu (MÖ 2350/2334–2154) kuracak ve bunun, Eannutum’un modeline dayandığı düşünülmektedir. [ ![Map of the Akkadian Empire at Its Height](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/15457.png?v=1776543684-1775119601) Akkad İmparatorluğu Haritası, MÖ 2334-2218 Simeon Netchev (CC BY-NC-ND) ](https://www.worldhistory.org/image/15457/map-of-the-akkadian-empire-at-its-height/ "Map of the Akkadian Empire at Its Height")Akad İmparatorluğu, Mezopotamya’nın büyük bir bölümünde, Sümer dahil olmak üzere hüküm sürdü; ta ki Gutlar olarak bilinen bir halk kuzeyden (günümüz İran bölgesi) gelerek başlıca kentleri yıkana kadar. Gutlar dönemi (yaklaşık MÖ 2141–2050), Sümer tarihinin karanlık bir çağı olarak kabul edilir ve Gutlar, sonraki Sümer tarihçilerince evrensel olarak kötülenmiş, çoğu onları tanrıların gönderdiği bir ceza olarak değerlendirmiştir. Ancak tarihçiler, Sümer yazıcılarının iddiaları üzerinde hâlâ tartışmaktadır ve Akad gibi kentlerin düşüşüne, işgalden çok iklim değişikliğinin sebep olduğu veya işgale kadar kentleri en azından zayıflattığı düşünülmektedir. ### Sümer Rönesansı Sümer tarihindeki son dönem, Ur kentinin Üçüncü Hanedanı’ndan dolayı III. Ur Dönemi olarak bilinir. Bu dönem, kültürde kaydedilen olağanüstü ilerlemeler nedeniyle Sümer Rönesansı olarak da adlandırılır; bu ilerlemeler, medeniyetli insan yaşamının neredeyse her yönünü etkilemiştir. Ur’un kralları Ur-Nammu (yaklaşık MÖ 2112–2094) ve Şulgi (yaklaşık MÖ 2094–2046), yönetimlerinin hedefi olarak kültürel ilerlemeyi belirlemiş ve sanat ile teknolojinin gelişmesine olanak tanıyan barışı sürdürmüşlerdir. III. Ur Dönemi öncesinde veya sırasında icat edilmiş olsun, Ur’un Üçüncü Hanedanı döneminde kullanılan araçlar, kavramlar ve teknolojik yenilikler, Sümerlerin tarihte medeniyetin yaratıcıları olarak yerlerini sağlamlaştırmıştır ve bu günümüzde de kabul görmektedir. Samuel Noah Kramer’in *Tarih Sümer ile Başlar* adlı kitabında, Sümer bölgesinden tarihteki 39 “ilk” sıralanmaktadır; bunlar arasında ilk okullar, ilk atasözleri ve deyimler, ilk mesihler, ilk Nuh ve Tufan hikâyeleri, ilk aşk şarkısı, ilk akvaryum, mahkemelerdeki ilk hukuki emsaller, ölen ve dirilen tanrıya dair ilk hikâye, ilk cenaze ilahileri, ilk İncil paralellikleri ve ilk ahlaki fikirler yer alır. Sümerliler ayrıca zaman kavramını da büyük ölçüde icat etmişlerdir; seksagesimal (60 tabanlı) sayım sistemi sayesinde 60 saniyelik dakikayı ve 60 dakikalık saati oluşturmuşlardır. Gece ve gündüzü 12’şer saatlik dönemlere ayırmış, çalışma günü için başlama ve bitiş zamanı belirlemiş ve tatil günleri için izin kavramını oluşturmuşlardır. Akademisyen Stephen Bertman şöyle yazar: > Mezopotamya’nın eli, geleneksel çalışma gününün saatlik süresini ve çalışma günümüz sona erdiğinde elektronik eğlencemizin süresini (yarım saatlik veya saatlik televizyon programları) hâlâ belirlemektedir. > (334) Bertman ayrıca, günümüzde burçlara bakma pratiğinin antik Sümer’den geldiğini ve kişinin doğduğu sırada bulunduğu burçların ilk kez eski Mezopotamyalılar tarafından belirlendiğini ve adlandırıldığını belirtir. [ ![A Sumerian Wall Plaque Showing Libation Scenes](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/2870.jpg?v=1775400319) Sümer’e Ait, Sunu Törenlerini Gösteren Bir Duvar Levhası Osama Shukir Muhammed Amin (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/2870/a-sumerian-wall-plaque-showing-libation-scenes/ "A Sumerian Wall Plaque Showing Libation Scenes")Ur-Nammu, Sümer’deki ilk hukuk kodunu yazmış ve bu kod, çok daha sonra [Babil](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-53/babil/)’deki yaygın adıyla [Hammurabi Kanunları](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-19882/hammurabi-kanunlari/) için emsal teşkil etmiştir. Akademisyen Paul Kriwaczek şöyle yazar: > Ur-Nammu’nun evrensel hukuk hükümleri, Ur krallarının birleştirici gücünün iyi bir örneğini sunar: yaşamın her yönünü düzenleme zorunluluğu. > (149) Sümer, Ur’un Üçüncü Hanedanı’nın birleştirici gücü altında, bir patrimonyal devlet hâline geldi (“Kriwaczek’in belirttiği gibi, baba figürü tarafından yönetilen ataerkil aile modeline göre inşa edilmiş bir devlet”, 149); bu devlette hükümdar, çocuklarını refah yolunda doğru bir yola yönlendiren baba figürü olarak görev yapıyordu. Ur-Nammu’nun oğlu Şulgi, Neo-Sümer kralları arasında en büyük olarak kabul edilir; babasının politikalarını sürdürmekle kalmamış, daha da ileri gitmiştir. Halkını etkilemek ve babasından kendisini ayırmak amacıyla Şulgi, dini merkez Nippur ile başkent Ur arasında gidip gelerek bir günde 200 mil (321,8 km) koşmuş ve her iki kentteki festivalleri yönetmiştir. Bazıları, bu başarısını anlatan ilahiyi (*Şulgi’yi Öven Bir İlahi*) bir kraliyet övünmesi ve aşırı abartı olarak görse de, akademisyenler Şulgi’nin bu ünlü koşuyu gerçekten yapmış olabileceğini ve bunun Şulgi’nin yönetim ruhuna uygun olduğunu belirlemişlerdir. Bu dönemde Ur krallarının yönetim gücünün merkezinde, tebaasında hayranlık ve korku uyandırmak olduğu anlaşılmaktadır. ### Sümer’in Çöküşü ve Mirası Şulgi döneminde, Martu veya Tidnum olarak bilinen Sami dilli kabileleri (İncil’deki adıyla Amoritler) Sümer’e girmesin diye 155 mil (250 km) uzunluğunda bir duvar inşa edildi. Shulgi’nin oğlu, torunu ve büyük torunu da bu duvarı yenilemiş ve güçlendirmiş, “barbarlar” olarak adlandırdıkları güçleri Sümer topraklarından uzak tutmaya çalışmışlardır; ancak bu engel etkili olamamıştır. Duvar doğru şekilde görevli personelle korunamamış ve bakım yapılamamış, ayrıca uç noktaları sağlam bir engelle sabitlenmediği için, işgalciler duvarın bir tarafından uç noktalara gidip etrafından dolaşabiliyordu; Amoritler de tam olarak bunu yapmıştır. Komşu Elam güçleri duvarı aşarak Ur'un üzerine yürüdü, şehri yağmaladı ve kralı MÖ yaklaşık 1750 civarında yanlarına aldılar. Amoritler zaten bu topraklarda yerleşmişti, ancak Ur’un düşmesi ve iklim değişikliği ile toprağın aşırı kullanımı sonucu ortaya çıkan şiddetli kıtlık nedeniyle birçok kişi güneye göç etti. Bu göç eden Amoritler arasında, muhtemelen Atababa İbrahim, Mezopotamya’yı terk ederek Kenan topraklarına yerleşmiştir. III. Ur Dönemi ve Ur’un düşüşünden sonra birçok Sümerli kuzeye göç etti. Sümerce artık konuşulan bir dil olmamış (ancak yazılı olarak kullanılmaya devam etmiştir) ve büyük ölçüde Sami dili Akadca ile yer değiştirmiştir; böylece Sümer kültürü sona ermiştir. Bununla birlikte, onların mirası medeniyetin pek çok yönünde günümüze kadar sürmüştür; modern çağda insanlar bu mirası her zaman varmış gibi kabul eder. Ancak her şey bir yerden başlar ve modern yaşamın temel kavramlarından biri olan 24 saatlik gün, bir noktada icat edilmiş ve tıpkı medeniyetin diğer pek çok yönü gibi Sümer’de ortaya çıkmıştır. #### Editorial Review This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/). ## Bibliografya - [Bertman, S. *Handbook to Life in Ancient Mesopotamia.* Oxford University Press, USA, 2014.](https://www.worldhistory.org/books/0195183649/) - [Black, J. et. al. *The Literature of Ancient Sumer.* Oxford University Press, 2006.](https://www.worldhistory.org/books/0199296332/) - [Bottéro, J. *Everyday Life in Ancient Mesopotamia.* Johns Hopkins University Press, 2001.](https://www.worldhistory.org/books/0801868645/) - [Durant, W. *Our Oriental Heritage.* Simon & Schuster, 1954.](https://www.worldhistory.org/books/B00005WJGO/) - [Kramer, S. N. *History Begins at Sumer.* University of Pennsylvania Press, 1988.](https://www.worldhistory.org/books/0812212762/) - [Kramer, S. N. *The Sumerians: Their History, Culture, and Character.* University of Chicago Press, 1971.](https://www.worldhistory.org/books/0226452387/) - [Kriwaczek, P. *Babylon.* Thomas Dunne Books, 2014.](https://www.worldhistory.org/books/B00DIKTPXC/) - [Leick, G. *The A to Z of Mesopotamia.* Scarecrow Press, 2010.](https://www.worldhistory.org/books/0810875772/) - [Podany, A. H. *The Ancient Near East.* Oxford University Press, USA, 2013.](https://www.worldhistory.org/books/0195377990/) - [Van De Mieroop. M. *A History of the Ancient Near East ca. 3000 - 323 BC \[Blackwell History of the Ancient..* Blackwell Publishing, 2006.](https://www.worldhistory.org/books/1405149116/) ## Yazar Hakkında Joshua J. Mark, Dünya Tarihi Ansiklopedisi'nin kurucu ortağı ve içerik direktörüdür. Daha önce New York'taki Marist College’de tarih, felsefe, edebiyat ve yazı dersleri vermiştir. Ayrıca pek çok yere seyahat etmiş, Yunanistan ve Almanya’da yaşamıştır. - [Linkedin Profile](https://www.linkedin.com/pub/joshua-j-mark/38/614/339) ## Zaman çizelgesi - **c. 6500 BCE - 4000 BCE**: The Ubaid period in [Sumer](https://www.worldhistory.org/sumer/). - **c. 5400 BCE**: The [city](https://www.worldhistory.org/city/) of [Eridu](https://www.worldhistory.org/eridu/) is founded. - **c. 5000 BCE**: [Godin Tepe](https://www.worldhistory.org/Godin_Tepe/) settled. - **c. 5000 BCE**: Evidence of [burial](https://www.worldhistory.org/burial/) in [Sumer](https://www.worldhistory.org/sumer/). - **c. 5000 BCE - c. 4500 BCE**: The [city](https://www.worldhistory.org/city/) of [Uruk](https://www.worldhistory.org/uruk/) founded. - **c. 4500 BCE**: The [Sumerians](https://www.worldhistory.org/Sumerians/) built their first [temple](https://www.worldhistory.org/temple/). - **4000 BCE - 3100 BCE**: [Uruk](https://www.worldhistory.org/uruk/) period in [Mesopotamia](https://www.worldhistory.org/Mesopotamia/). First [cities](https://www.worldhistory.org/city/). - **c. 4000 BCE - c. 1750 BCE**: [Sumerian](https://www.worldhistory.org/Sumerians/) [civilization](https://www.worldhistory.org/civilization/) in the Tigris-Euphrates valley. - **c. 3600 BCE**: Invention of [writing](https://www.worldhistory.org/writing/) in [Sumer](https://www.worldhistory.org/sumer/) at [Uruk](https://www.worldhistory.org/uruk/). - **c. 3600 BCE - 3500 BCE**: First instance of written language in [Sumerian](https://www.worldhistory.org/Sumerians/). - **c. 2900 BCE - c. 2334 BCE**: The [Early Dynastic](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Early_Dynastic/) period in [Sumer](https://www.worldhistory.org/sumer/). - **c. 2600 BCE**: Beginning of [literature](https://www.worldhistory.org/literature/) in [Sumerian](https://www.worldhistory.org/Sumerians/). - **c. 2600 BCE - c. 2000 BCE**: The Royal Graves of [Ur](https://www.worldhistory.org/ur/) used in [Sumer](https://www.worldhistory.org/sumer/). - **2500 BCE**: First Dynasty of Lagash under King Eannutum is first [empire](https://www.worldhistory.org/empire/) in [Mesopotamia](https://www.worldhistory.org/Mesopotamia/). - **2350 BCE**: First code of laws by Urukagina, king of Lagash. - **c. 2141 BCE - c. 2050 BCE**: The [Gutian](https://www.worldhistory.org/Gutians/) period in [Sumer](https://www.worldhistory.org/sumer/). - **c. 2119 BCE - c. 2112 BCE**: Reign of Utu-Hegal at [Uruk](https://www.worldhistory.org/uruk/) in [Sumer](https://www.worldhistory.org/sumer/). - **c. 2112 BCE - 2094 BCE**: [Ur-Nammu](https://www.worldhistory.org/Ur-Nammu/)'s reign over [Sumer](https://www.worldhistory.org/sumer/). - **c. 2112 BCE - c. 2004 BCE**: The [Ur](https://www.worldhistory.org/ur/) III period in [Sumer](https://www.worldhistory.org/sumer/), known as the [Sumerian](https://www.worldhistory.org/Sumerians/) Renaissance. - **c. 2100 BCE - c. 1400 BCE**: The tales of [Gilgamesh](https://www.worldhistory.org/gilgamesh/) written which inform the Epic of Gilgamesh. - **c. 2038 BCE**: King [Shulgi of Ur](https://www.worldhistory.org/Shulgi_of_Ur/) builds his great [wall](https://www.worldhistory.org/wall/) in [Sumer](https://www.worldhistory.org/sumer/). - **c. 1772 BCE**: The [Code of Hammurabi](https://www.worldhistory.org/Code_of_Hammurabi/): One of the earliest codes of [law](https://www.worldhistory.org/disambiguation/law/) in the world. - **1750 BCE**: [Elamite](https://www.worldhistory.org/elam/) invasion and [Amorite](https://www.worldhistory.org/amorite/) migration ends the [Sumerian](https://www.worldhistory.org/Sumerians/) [civilization](https://www.worldhistory.org/civilization/). - **c. 1120 BCE**: Extant copy of the [Sumerian](https://www.worldhistory.org/Sumerians/) Enuma Elish (creation story) is made from much older text. ## Sorular & Cevaplar ### Sümer nedir? Sümer, güney Mezopotamya’da, günümüz güney Irak ve Kuveyt’in bazı bölgelerine karşılık gelen bir bölgeydi. ### Sümer neyiyle ünlü? Sümer, tekerlek, şehirler, yazı, okullar, atasözleri, hukuki emsaller, yönetim, köpek tasması ve hatta ilk akvaryum gibi medeniyetteki birçok “ilkleri” ile ünlüdür. ### Sümerliler zamanı mı icat etti? Sümerliler, 24 saati gündüz on iki saat ve gece on iki saat olarak bölerek zamanı icat etmiş ve çalışma gününü oluşturan saatleri ile yıl içindeki tatil zamanlarını belirlemişlerdir. ### Sümer ne zaman çökmüştür? Sümer, MÖ yaklaşık 1750 civarında Elamlılar tarafından fethedildi. ## Dış Bağlantılar - [Sumerian Language Page](http://www.sumerian.org/) - [Ancient Mesopotamia - The Sumerians](https://www.penfield.edu/webpages/jgiotto/onlinetextbook.cfm?subpage=1525827) - [Ancient Scripts: Sumerian](http://www.ancientscripts.com/sumerian.html) - [Who was the world's first author? - Soraya Field Fiorio](https://ed.ted.com/lessons/who-was-the-world-s-first-author-soraya-field-fiorio) ## Bu Çalışmayı Alıntıla ### APA Mark, J. J. (2026, February 04). Sümer: Medeniyetin Beşiği. (Ş. Bulut, Çevirmen). *World History Encyclopedia*. ### Chicago Mark, Joshua J.. "Sümer: Medeniyetin Beşiği." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, February 04, 2026. . ### MLA Mark, Joshua J.. "Sümer: Medeniyetin Beşiği." tarafından çevrildi Şüheda Bulut. *World History Encyclopedia*, 04 Feb 2026, . ## Lisans & Telif Hakkı Gönderen [Şüheda Bulut](https://www.worldhistory.org/user/hedabulut/ "User Page: Şüheda Bulut"), tarihinde yayınlandı 04 February 2026. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.