--- title: Trabzon author: Jan van der Crabben translator: Buğra Yazıcı source: https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10425/trabzon/ format: machine-readable-alternate updated: 2025-02-03 --- # Trabzon _Yazan: [Jan van der Crabben](https://www.worldhistory.org/user/jvdc/)_ _Çeviren [Buğra Yazıcı](https://www.worldhistory.org/user/burayazc)_ Trabzon (Yunanca: Τραπεζοῦς, Latinleştirilmiş: Trapezous), tarihi adlarıyla Trapezus veya Trebizond; Karadeniz'in güney kıyısında yer alan bir şehirdir. Hrıstiyan yazar Eusebius'a göre Trabzon MÖ 756 yılında, Kolhis Krallığı'nda kuruldu, ki Eusebius 1000 yıl sonradan yazmıştır. Şehrin ilk yerleşimcileri, Karadeniz'in güney kıyısında Trabzon'un 400 kilometre batısındaki Sinop'tandı (Xenophon, Anabasis, 4.8). Şehir, [Atina](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-292/atina/)'nın bir kolonisi olduğuna inanılan Miletus'un bir evladı olduğu için Trabzonlu bilgin Kardinal Bessarion Rönesans döneminde Atina'lı olmakla övünürdü. [Pausanias](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16284/pausanias/)'a göre, şehir MÖ 630 yılında Kimmerler tarafından yıkıldıktan sonra Peloponez Yarımadası'ndan ikinci bir göç dalgası almıştır (Guide to Greece, 8.27.6). Bu hikaye, Arkadya'da neden Trabzon adında bir kent olduğunu açıklamak için uydurulmuş olabilir. Aksi taktirde, şehrin gerçek kuruluş tarihinin bu olduğunu ve öncekinin bir efsaneden ibaret olduğunu ortaya koyar. Ya öyle ya böyle Trabzon çok önemli bir liman kentiydi ve Yunanistan ile [Urartular](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-16770/urartular/) başta olmak üzere [Anadolu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-228/anadolu/)'daki Demir Çağı medeniyetleri arasında öncü bir rol oynamıştır. Yunan Oryantal (doğuya ait) sanatında Urartu eşyalarına benzer birçok eşya bulunmaktadır ki bu birçok metal eserin Trabzon'dan Yunanistana deniz yoluyla götürüldüğünü ortaya koyar. Trabzon, tarım üretimi sayesinde zengin olacak bir yer değildi. Şehrin hisarı, kıyıya paralel olarak uzanan Kuzey Anadolu Dağları (Pontus Alpleri)'nin eteklerindeydi ve orada tarım için elverişli hiç düz alan yoktu. Ancak şehirde Kuzey Anadolu Dağları'na uzanan yolları bulunan iyi bir liman vardı, ki bu liman Samsun'un doğusundaki tek limandı. Dağların yamaçları Trabzonlulara gemiler inşa etmeyi, şarap ve bal üretmeyi mümkün kılan ormanlarla doluydu. Amasyalı Strabon burada orkinos balığından bahsetmiştir (Geography, 7.6.2). Yunanlıların dağ kabileleri olarak adlandırdığı Khalybler, demir madeni üretiminde iyi bilinirlerdi. Sonralarında, o dağlarda Mosinikler ve Driller adında kabilelerin yaşadığı öğrenildi. ### Persler, Yunanlar ve Paralı Askerler Şehirdeki Pers etkisi, en azından teoride, MÖ 6. yüzyılın sonlarında ciddi olmuş olmalı çünkü Karadeniz'in güney kıyısı; Halikarnaslı [Herodot](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-234/herodot/) tarafından [Ahameniş İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-322/ahamenis-imparatorlugu/)'nun 3 ve 13. vergi bölgesi olarak nitelendirilmiştir. Sonrasında, şehir Delos Ligi kentlerinden biri olmuş olabilir. MÖ 400'ün ilkbaharında, II. Artaserhas'a düzenledikleri talihsiz seferin ardından Pers gaspçı Genç Kyros'un ordusunun geri kalanı Trabzon'a ulaşır; hayatta kalanlar ise Yunan tanrılarına adak adarlar. Genç Kyros'un komutanlarından biri olan Ksenefon, Onbinlerin Dönüşü (Anabasis) kitabında şehir hakkında bazı bilgiler sunar ki, bu şehrin kalabalık olduğu hakkındadır (4.8.22). Ordu, Driller (5.2) ve Mosinikler (5.4) ile münakaşa içerisinde bulunan Trabzonluları destekledi. MÖ 368/367 yıllarında, Arkadya'da bulunan Trabzon'daki halk; yeni kurulmuş Megapolis (büyük kent)'e taşınmak istemeyince Pontus Trabzon'una taşınmıştır (Pausanias, Guide to Greece, 8.2.7). Şehir, bir sonraki nesilde [Büyük İskender](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-265/buyuk-iskender/)'in varislerinden biri olan Kardiyalı Evmenis'e tahsis edildi (Arrian, Events after Alexander). ### Roma Dönemi Trabzonu 1\. yüzyılın ilk yarısında Trabzon, 6. Mithridatis'in yönettiği Pontus Krallığı'nın bir parçasıydı ve kentin limanı Pontus'un filosu tarafından kullanılıyordu. Şehir çok kısa bir süre sonra Roma hakimiyeti altında girdi ve Pompey tarafından Galatya Kralı Deiotaros'a sunuldu. 1. yüyzılda Trabzon, serbest şehir statüsü kazandı (Pliny the Elder, Natural History, 6.4). Sonraki anlatılanlara göre, Trabzonlulara Hrıstiyanlığı anlatan Saint Andrew'dür. Romalılar ve Partlar arasındaki çatışma çoğunlukla Suriye üzerindeydi ancak Ermenistan'ın stratejik önemi Romalılara Anadolu'nun çoğunluğunu işgal ettirdi. Bu Trabzon'u önemli bir şehir haline getirdi çünkü şehir bölgenin kuzeyindeki bir iki limandan bir tanesiydi. Kent, Ren ve Fırat nehirleri boyunca uzanan sınır bölgeleri arasında bir düğümdü. Neron'un yönetimi (MS 53-68) altında Trabzon, Corbulo'nun Ermeni seferleri için bir ikmal bölgesi olarak kullanılıyordu (Tacitus, Annals, 13.39). Bu sebeple şehrin stratejik önemi, [Vitellius](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10435/vitellius/)'un destekçilerinden biri olan Anicetus tarafından kabul edildi (Tacitus, Histories, 3.47) ve [Vespasianus](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-10437/vespasianus/) şehri geliştirdi, Zigana Geçidi'ne bir yol inşa etti ki bu geçit sonrasında 16. Flavia ve 15. Appolinaris üssü olmuş ve Satala'daki lejyoner kalesi tarafından savunulmuştur. Son olarak, Hadrianus şehrin limanını geliştirmiştir (Arrian, Periplus). Günümüzde kalıntıları hâlâ daha bulunmaktadır. MÖ 193 yılı krizinde Trabzon, ki o zamanlar çok hızlı gelişen şehir, Pescennius Nijer'i desteklemiş ve sonuç olarak iç savaşın kazananı Septimius Severus tarafından cezalandırılmıştır. Şehir, Valerianus döneminde zengin kalmaya devam etmiş ve bu zenginliği Vizigotların (MS 257) ve Sasani Perslerinin ( MS 258) yıllarında şehre saldırmalarına sebep olmuştur. Zosimus, şehrin çift duvarının ve 10,000 kişilik bir garnizonun şehrin ele geçirilmesini önlemek için yetersizdi. [ ![Aqueduct & Fortifications of Trebizond](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/5136.jpg?v=1737191839) Trabzon Su Kemeri ve Surları NeoRetro (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/5136/aqueduct--fortifications-of-trebizond/ "Aqueduct & Fortifications of Trebizond")### Geç Antik Çağ'da Trabzon Şehir duvarları Diocletianus tarafından tekrardan inşaa edildi (MS 284-305) ve Trabazon yeni bir garnizon ordusu kazandı: İlk Pontus Lejonu (the First Legion Pontica). Bu gelişmeler Diocletianus'un yönetiminin ilk yıllarında gerçekleşti. MS 297-305 yıllarına tarihlenebilecek bir ithafta (CIL, 3, 6746) adı geçen birlik, MS 5. yüzyıl başlarında Roma yargıçları ve askeri birliklerinin bir listesi olan Notitia Dignitatum yazıldığında hâlâ bu şehirdeydi. Diocletianus ve sezarı Galerius'un yönetimi, Hrıstiyanların şiddetli zulmüne tanıklık etti. Eugenius, Canidius, Valerian ve Aquila Trabzon'da işkence ile hayatlarını kaybetmişlerdir. Canidius hakkında, şehre yukardan bakan bir tepede Mitra'nın heykelini yıktığını ve şehrin koruyucu Aziz'i olduğunu biliyoruz. Mitra'nın bir başka sığınağı da mezar odası olarak görev gören Kızlar Manastırı (Panaghia Theoskepastos)'ydı. Mitra kültüne karşı Hrıstiyan mücadelesinin itici gücü Niksarlı Gregorios Thaumaturgus'tu. Konstantin'in yönetimi altında, şehir Dioecesis Orientis'e aitti. İznik Meclisi süresince Rahip Domnus tarafından temsil ediliyordu. Prens [Hannibal](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-406/hannibal/)'ın Meryem Ana'ya atfettiği bir kilise inşa ettiği bilinir. Çok geçmeden, Ammianus Marcellinus Trabzon'u "Kutlu Şehir" olarak adlandırmıştır (Roman History, 22.8.16). Belki de şehrin güneyindeki Sümela Manastırı bu çağda inşa edilmiştir daha erken de olabilir. Justinianus döneminde, şehrin su kemeri iyileştirildi (Procopius, Buildings, 3.7) ve ismi şehit Evgenios'a atfetildi. Bir yazıt şehrin surlarının da tekrardan tamir edildiğini de kanıtlar niteliktedir. Sümela Manastırı'nda da tamirler olmuştur. ### Bizans Trabzonu Bizans İmparatorları altında Trabzon, Müslüman tüccarların Bizanslılarla ticaret yapmak için geldiği başlıca şehirlerden biri olmasına rağmen düşüş yaşadı. MS 824 yılından itibaren de askeri bir thema olan Haldia Theması'nın başketnliğini yapmıştır. 4\. Haçlı şövalyelerinin İstanbul (Constantinople)'ü alması üzerine Bizans'ın [imparatorluk](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-99/imparatorluk/) hanedanı Komnenoslar Trabzon'a kaçtı ve [Trabzon İmparatorluğu](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-18268/trabzon-imparatorlugu/)'nu kurarak burayı da başkent yaptılar. 1461'de Osmanlılar'a teslim olan Trabzon, Bizans ve Roma İmparatorluklarının bitişine işaret etmektedir. Antik ve Orta Çağ Trabzon'undan geriye Komnenos Sarayı'nın kalıntıları ve Trabzon'un İstanbul'a yanıt olarak aynı isimle inşa edilen Orta Çağ [Ayasofya](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-14168/ayasofya/) Kilisesi dışında az şey kalmıştır. Osmanlı'nın şehri ele almasıyla birlikte, Kardinal Bessarion gibi Trabzonlu bilginler İtalya'ya göç etmiş ve önemli el yazmaları götürmüştür. Trabzon, eski haliyle kültürler arası önemli bir bağlantı konumunda bulunan bir şehirdi, bu Bizans sanat ve ilminde ve [Avrupa](https://www.worldhistory.org/trans/tr/1-35/avrupa/) Rönesansı'nda da devam etmiştir. #### Editorial Review This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/). ## Bibliografya - [Trapezus](http://www.livius.org/to-ts/trapezus/trapezus.html "Trapezus"), accessed 1 Dec 2016. ## Yazar Hakkında Jan, World History Encyclopedia'nın kurucu ve CEO'sudur. King's College'dan Savaş Çalışmaları'nda Master derecesine sahiptir ve 2006'dan beri tarihle alakalı dijital medya sahasında çalışmaktadır. - [Linkedin Profile](https://www.linkedin.com/in/janvdc) ## Zaman çizelgesi - **756 BCE**: Founding of [Trapezus](https://www.worldhistory.org/Trapezus/). - **630 BCE**: Cimmerians destroy [Trapezus](https://www.worldhistory.org/Trapezus/). - **400 BCE**: Remains of [Cyrus](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Cyrus/) the Younger's Persian army arrive in [Trapezus](https://www.worldhistory.org/Trapezus/). - **c. 75 BCE**: [Trapezus](https://www.worldhistory.org/Trapezus/) is part of the Pontic Kingdom of [Mithradates VI](https://www.worldhistory.org/Mithridates_VI/). - **c. 50 CE**: [Rome](https://www.worldhistory.org/Rome/) recognizes [Trapezus](https://www.worldhistory.org/Trapezus/) as free [city](https://www.worldhistory.org/city/). - **257 CE**: [Visigoths](https://www.worldhistory.org/visigoth/) attack [Trapezus](https://www.worldhistory.org/Trapezus/). - **258 CE**: [Sasanian](https://www.worldhistory.org/Sasanian_Empire/) Persians attack [Trapezus](https://www.worldhistory.org/Trapezus/). - **824 CE**: [Trapezus](https://www.worldhistory.org/Trapezus/) becomes capital of the military distric of Chaldia. ## Bu Çalışmayı Alıntıla ### APA Livius. (2025, February 03). Trabzon. (B. Yazıcı, Çevirmen). *World History Encyclopedia*. ### Chicago Livius. "Trabzon." tarafından çevrildi Buğra Yazıcı. *World History Encyclopedia*, February 03, 2025. . ### MLA Livius. "Trabzon." tarafından çevrildi Buğra Yazıcı. *World History Encyclopedia*, 03 Feb 2025, . ## Lisans & Telif Hakkı Gönderen [Buğra Yazıcı](https://www.worldhistory.org/user/burayazc/ "User Page: Buğra Yazıcı"), tarihinde yayınlandı 03 February 2025. Telif hakkı bilgileri için lütfen orijinal kaynakları kontrol edin. Lütfen bu sayfadan gidebileceğiniz içeriklerin daha farklı lisans koşullarına sahip olabileceğini unutmayın.