--- title: Oud-Griekse bestuursvormen author: Mark Cartwright translator: Theo Poot source: https://www.worldhistory.org/trans/nl/1-11753/oud-griekse-bestuursvormen/ format: machine-readable-alternate license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/) updated: 2025-03-25 --- # Oud-Griekse bestuursvormen _Geschreven door [Mark Cartwright](https://www.worldhistory.org/user/markzcartwright/)_ _Vertaald door [Theo Poot](https://www.worldhistory.org/user/theopoot)_ [Het oude Griekenland](https://www.worldhistory.org/trans/nl/1-119/het-oude-griekenland/) kende een grote verscheidenheid aan regeringssystemen, waarbij mensen zochten naar antwoorden op fundamentele vragen als: wie moet er regeren en hoe? Moest de soevereiniteit liggen bij de rechtsstaat, de grondwet, de ambtenaren of de burgers? Deze zoektocht leidde niet tot een definitief antwoord zodat regeringen in de Griekse wereld sterk uiteenlopende vormen aannamen, van tirannie tot democratie. In de Griekse stadstaten hulde de politieke macht zich in de loop van vele eeuwen in verschillende regeringsvormen, ook in dezelfde stadstaat. De macht kon in handen liggen van één individu, van een elite of van alle mannelijke burgers: de democratie - algemeen beschouwd als de grootste bijdrage van de Grieken aan de beschaving. De vier meest voorkomende Griekse regeringsvormen waren: - **Democratie** - heerschappij door het volk (beperkt tot de mannelijke burgers). - **Monarchie** - heerschappij door een persoon die zijn rol had geërfd. - **Oligarchie** - heerschappij door een selecte groep. - **Tirannie** - heerschappij door een persoon die de macht had gegrepen met onwettige middelen. Onze kennis van de politieke systemen in de oude Griekse wereld put uit van een breed scala aan bronnen. Terwijl het voor Athene mogelijk is om een meer volledige geschiedenis samen te stellen, hebben we slechts een onvolledig beeld van de systemen in de meeste stadstaten en veel details over hoe het politieke apparaat feitelijk functioneerde, ontbreken. Er zijn echter meer dan 150 politieke toespraken en 20.000 inscripties bewaard gebleven, waaronder 500 decreten en 10 wetten. Er zijn ook twee specifiek politieke teksten met dezelfde titel, *De grondwet van de Atheners*, waarvan de ene geschreven is door Aristoteles of een van zijn leerlingen en de andere door sommigen wordt toegeschreven aan Xenophon. Andere bronnen die politiek en bestuur bespreken, zijn Aristoteles' *Politica* en de historische werken van Herodotus, Thucydides en Xenophon. Daarnaast is politiek vaak onderwerp van satire in de komedies van Aristophanes. ### Democratie > De grondwet van Athene wordt een democratie genoemd omdat niet de belangen van een minderheid, maar die van het hele volk worden gerespecteerd. Als het gaat om het beslechten van privégeschillen, is iedereen gelijk voor de wet; als het gaat om het verkiezen van de ene persoon boven de andere in posities van publieke verantwoordelijkheid, telt niet het lidmaatschap van een bepaalde klasse, maar de feitelijke bekwaamheid die een man bezit. (Pericles, 431 BCE) Het woord democratie is afgeleid van het Griekse *dēmos* dat verwees naar de hele burgerbevolking en hoewel het Athene is dat geassocieerd wordt met de geboorte van de democratie (*demokratia*) rond 460 v. Chr., stichtten ook andere Griekse staten een vergelijkbaar politiek systeem, zoals Argos, (kortstondig) Syracuse, Rhodes en Erythrai. Athene is echter de staat waar we het meest over weten. De vergadering van Athene kwam minstens één keer per maand samen, misschien twee of drie keer, op de heuvel Pnyx, in een speciale ruimte die plaats bood aan 6000 burgers. Elke mannelijke burger van 18 jaar of ouder kon spreken (althans in theorie) en stemmen in de vergadering, meestal door handopsteking. Het bijwonen van de vergadering werd in bepaalde periodes zelfs betaald, een maatregel om burgers die ver weg woonden en zich geen vrije tijd konden veroorloven, aan te moedigen de vergadering toch bij te wonen. [ ![Speaker's Platform, Athens Assembly, Pnyx, Athens](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/403.jpg?v=1776249021-1697179590) Spreekgestoelte, Atheense Volksvergadering, op de Pnyx in Athene Mark Cartwright (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/403/speakers-platform-athens-assembly-pnyx-athens/ "Speaker's Platform, Athens Assembly, Pnyx, Athens")Burgers maakten waarschijnlijk 10-20% uit van de bevolking van de polis en van hen namen naar schatting slechts zo'n 3.000 mensen actief deel aan de politiek. Van deze groep domineerden misschien 100 burgers - de rijkste, invloedrijkste en beste sprekers - de politieke arena, zowel voor de vergadering als achter de schermen in besloten, samenzweerderige politieke bijeenkomsten (*xynomosiai*) en groepen *(hetaireiai*). Critici van de democratie, zoals Thucydides en Aristophanes, wezen er ook op dat de *dēmos* te gemakkelijk konden worden meegesleept door een goede redenaar of populaire leiders (de demagogen) en zich lieten meeslepen door hun emoties. Misschien wel de beroemdste slechte beslissing van de [Atheense democratie](https://www.worldhistory.org/trans/nl/1-13310/atheense-democratie/) was het doodvonnis voor de filosoof Socrates in 399 voor Christus. Zaken die in de vergadering werden besproken varieerden van het beslissen over benoemingen en het organiseren en onderhouden van voedselvoorraden tot het bespreken van militaire aangelegenheden. In Athene (en ook in Elis, Tegea en Thasos) was er daarnaast een kleiner orgaan, de *boulē*, dat besliste welke onderwerpen in de brede vergadering werden besproken, of daar prioriteit aan gaf. Bovendien kon dit orgaan in tijden van crisis en oorlog ook beslissingen nemen zonder dat de vergadering bijeenkwam. Deze *boulē* of raad van 500 burgers werd door loting gekozen en had een beperkte ambtstermijn. De *boulē* fungeerde als een soort uitvoerend comité van de volksvergadering. De decreten van de vergadering konden ook worden aangevochten door rechtbanken. Een soortgelijke functie als de *boulē* had in Sparta de raad van oudsten (gekozen mannen ouder dan 60), de *gerousia*, die ook de twee Spartaanse koningen als leden had en die bepaalde wettelijke bevoegdheden bezat. Vergelijkbare organen van oudsten bestonden in Korinthe en Stymphalos. In Athene was de Areopagus een vergelijkbare raad, waar oudsten voor het leven lid van werden. [ ![Socrates Bust, Palazzo Massimo](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/4425.jpg?v=1748645767) Buste van Socrates, Palazzo Massimo Mark Cartwright (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/4425/socrates-bust-palazzo-massimo/ "Socrates Bust, Palazzo Massimo")In andere Griekse staten waren er ook democratische vergaderingen, soms echter met een minimale bezitsvoorwaarde voor de deelnemers (zoals in de Boiotische federatie 447-386 v. Chr.). Sommige stadstaten mengden ook democratische vergaderingen met een monarchie (bijvoorbeeld Macedonië en Molossia). ### Monarchie In de Griekse wereld waren monarchieën zeldzaam en vaak alleen te onderscheiden van een tirannie als de erfelijke heerser welwillender was en regeerde in het oprechte belang van zijn volk. De bekendste monarchieën waren die in de staten Macedonië en Epeiros, waar de heerser de macht deelde met een vergadering, hoe beperkt die in de praktijk ook was. Hoewel Sparta ook een burgervergadering had, is het vooral beroemd om zijn systeem van twee koningen. Dit waren geen absolute monarchen, maar ze hadden wel grote macht doordat ze het Spartaanse leger aanvoerden in tijden van oorlog. In vredestijd werden de koningen in toom gehouden door ephoren *(ephoroi*) die zelf waren gekozen door de vergadering. Er was duidelijk een zekere mate van politieke consensus nodig om dit overlappende apparaat te laten functioneren. De koningen waren zelf ook lid van de *gerousia* en werden al op jonge leeftijd toegelaten, zodat ze een aanzienlijk voordeel moeten hebben gehad ten opzichte van de andere leden die pas op 60-jarige leeftijd lid konden worden. Spartaanse koningen konden echter berecht en zelfs verbannen worden. ### Tirannie Tirannen waren alleenheersers die de macht hadden overgenomen op een ongrondwettelijke manier, vaak door hun voorganger te vermoorden. Griekse tirannen waren echter niet noodzakelijk slechte heersers (zoals het woord tegenwoordig suggereert); ze behartigden gewoon hun eigen belangen. Syracuse in Sicilië had een reeks beroemde tirannen, bijvoorbeeld Dionysios uit 405 v. Chr. en zijn zoon Dionysios II, die de macht overnam in 367 v. Chr. Anderen waren Peisistratos in Athene (vanaf ca. 560 v. Chr.) - een typische welwillende tiran die de weg vrijmaakte voor democratie; Pheidon in Argos (ca. 660 v. Chr.), Lycophron in Thessalië, de Kypselidai, waaronder Periander, in Korinthe (ca. 657-585 v. Chr.) en Polycrates in Samos (530-522 v. Chr.). Voor de Atheners was tirannie precies het tegenovergestelde van democratie, een positie die de burgers van Athene een zeker gevoel van superioriteit gaf. Dit gevoel kwam vooral tot uiting in het demoniseren van de Perzische koningen Darius en Xerxes, tirannen *par excellence*. [ ![Periander](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/6040.jpg?v=1772193671) Periander Jastrow (Public Domain) ](https://www.worldhistory.org/image/6040/periander/ "Periander")### Oligarchie Een oligarchie is een systeem van politieke macht gecontroleerd door een selecte groep individuen, soms klein in aantal maar het kan ook om grote groepen gaan. Voor de Grieken (of meer in het bijzonder de Atheners) werd elk systeem dat de burgerij uitsloot van de macht en geen tirannie of monarchie was, beschouwd als een oligarchie. Oligarchieën waren misschien wel de meest voorkomende vorm van stadsstaatregering en ze kwamen vaak voor als het met de democratie fout liep. Helaas is informatie over oligarchieën in de Griekse wereld schaars. We weten dat in 411 v. Chr. in Athene 'de oligarchie van de 400' de macht uit handen nam van de Vollsvergadering en zelf vervangen werd door een meer gematigde oligarchie van 5000. In 404 voor Christus, na de nederlaag van de Atheense strijdkrachten in Sicilië, was er in Athene een oligarchie van 'de Dertig Tirannen', een bijzonder bruut regime dat bekend stond om zijn standrechtelijke executies. Megara en Thebe waren ook staten met een oligarchisch systeem. ### Ambtenaren In Athene werd de wet opgesteld en gehandhaafd door magistraten *(archai*). Alle burgers kwamen in aanmerking voor deze functie en er werd inderdaad verwacht dat een eerbare burger actief zou deelnemen aan het burgerleven. Voor de Grieken werd de staat niet gezien als een bemoeizuchtige entiteit die iemands vrijheid probeerde te beperken maar als een apparaat waarmee het individu zijn lidmaatschap van de gemeenschap ten volle kon uitdrukken. Het regelmatige verloop van de *archai*, door de beperkte ambtstermijnen en het verbod op herverkiezing, betekende dat machtsmisbruik in toom werd gehouden en dat heersers op hun beurt geregeerden werden. Er bestonden ook verschillende raden van ambtenaren om administratieve beslissingen te nemen; de leden van deze raden waren meestal afkomstig uit elk van de tien traditionele stammen. Veel civiele functies waren van korte duur en werden door het lot bepaald, om omkoping tot een minimum te beperken. Belangrijk is dat machtsposities vaak niet alleen vrije tijd vereisten, maar ook financiële armslag om gemeentelijke projecten zoals scheepsbouw en festivals te financieren. Daarom was het waarschijnlijk zo dat openbare functies in de praktijk werden gedomineerd door de rijkere burgers. In Sparta waren de vijf eforen de belangrijkste staatsfunctionarissen. Deze werden waarschijnlijk gekozen door de vergadering van Sparta en bekleedden hun ambt slechts één jaar. In die tijd hadden ze echter macht over de meeste gebieden van het burgerleven en konden ze alle andere ambtenaren aanstellen en controleren. In sommige stadstaten bekleedden ook militaire bevelhebbers een openbaar ambt. In Athene kon de raad van tien verkozen generaals, bekend als de *strategoi*, de agenda van de vergadering beïnvloeden en zo voorrang geven aan hun eigen zaken. Ze waren onderworpen aan de vertrouwensstemming van de vergadering, maar dit weerhield bijvoorbeeld Pericles er niet van om 15 jaar op rij de functie van *strategos* te bekleden. #### Editorial Review This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/). ## Bibliografie - [Boys-Stones et al. *The Oxford Handbook of Hellenic Studies.* Oxford University Press, USA, 2009.](https://www.worldhistory.org/books/0199286140/) - [Ferguson, J. *POLITICAL AND SOCIAL LIFE IN THE GREAT AGE OF ATHENS.* Unknown, 1978.](https://www.worldhistory.org/books/B000S5S89M/) - [Kinzl, K.H. (ed). *A Companion to the Classical Greek World.* Wiley-Blackwell, 2010.](https://www.worldhistory.org/books/1444334123/) - [Morkot, R. *The Penguin Historical Atlas of Ancient Greece.* Penguin Books, 1997.](https://www.worldhistory.org/books/0140513353/) ## Over de auteur Mark is een fulltime schrijver, onderzoeker, historicus en redacteur. Speciale interesse gaat uit naar kunst, architectuur en het ontdekken van ideeën die alle beschavingen gemeen hebben. Hij heeft een MA in politieke filosofie en is een WHE Publishing Director. ## Tijdlijn - **683 BCE - 682 BCE**: List of annual archons at [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/) begins. - **c. 660 BCE**: Pheidon is tyrant in [Argos](https://www.worldhistory.org/argos/). - **c. 657 BCE - 585 BCE**: The Kypselidai are tyrants of [Corinth](https://www.worldhistory.org/corinth/). - **c. 621 BCE**: Draco produces a new [law](https://www.worldhistory.org/disambiguation/law/) code in [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/). - **594 BCE - 593 BCE**: In [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/) the archon [Solon](https://www.worldhistory.org/solon/) lays the foundations for democracy. - **585 BCE**: An oligarchy of 80 takes power at [Corinth](https://www.worldhistory.org/corinth/). - **c. 570 BCE - c. 549 BCE**: The tyrant Phalaris rules [Agrigento](https://www.worldhistory.org/agrigento/), expanding its territory. - **c. 560 BCE**: [Pisistratos](https://www.worldhistory.org/Pisistratus/) becomes tyrant in [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/) for the first time. - **535 BCE - 522 BCE**: [Polycrates](https://www.worldhistory.org/Polycrates/) rules as tyrant of [Samos](https://www.worldhistory.org/samos/). - **c. 524 BCE - c. 460 BCE**: Life of Athenian general and statesman [Themistocles](https://www.worldhistory.org/Themistocles/). - **514 BCE**: Fall of the Peisistratid tyranny in [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/). - **514 BCE**: The tyrant of [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/) Hipparchos is killed by Harmodios and Aristogeiton - the 'tyrannicides'. - **c. 508 BCE**: According to [Aristotle](https://www.worldhistory.org/aristotle/), the institution of [ostracism](https://www.worldhistory.org/Ostracism/) is introduced in [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/) under [Cleisthenes](https://www.worldhistory.org/Cleisthenes/). - **c. 508 BCE**: Reforms by [Cleisthenes](https://www.worldhistory.org/Cleisthenes/) establishes democracy in [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/). - **493 BCE**: [Themistocles](https://www.worldhistory.org/Themistocles/) is made archon in [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/). - **c. 489 BCE - c. 473 BCE**: The tyrant Theron rules [Agrigento](https://www.worldhistory.org/agrigento/). - **c. 487 BCE**: The first [ostracism](https://www.worldhistory.org/Ostracism/) vote takes place in [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/) and Hipparchus is exiled. - **487 BCE - 486 BCE**: Archons begin to be appointed by lot in [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/). - **482 BCE**: [Aristides](https://www.worldhistory.org/Aristides/) is voted in an [ostracism](https://www.worldhistory.org/Ostracism/) in [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/) and exiled from the [city](https://www.worldhistory.org/city/). - **c. 480 BCE**: The Tyrant Kadmos permits the establishment of democratic government on [Kos](https://www.worldhistory.org/Kos/). - **c. 471 BCE**: The general and statesman [Themistocles](https://www.worldhistory.org/Themistocles/) is voted in an [ostracism](https://www.worldhistory.org/Ostracism/) and exiled from [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/). - **463 BCE**: [Pericles](https://www.worldhistory.org/pericles/) leads a prosecution of [Cimon](https://www.worldhistory.org/cimon/) on charges of corruption but he is acquitted. - **462 BCE - 461 BCE**: Radicalisation of democracy in [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/); [Cimon](https://www.worldhistory.org/cimon/) exiled, [Pericles](https://www.worldhistory.org/pericles/) comes to exercise influence. - **c. 462 BCE - 458 BCE**: [Pericles](https://www.worldhistory.org/pericles/) introduces democratic institutions in [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/). - **461 BCE**: [Cimon](https://www.worldhistory.org/cimon/) is voted in an [ostracism](https://www.worldhistory.org/Ostracism/) in [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/) and exiled from the [city](https://www.worldhistory.org/city/). - **c. 460 BCE - c. 320 CE**: Period of full and direct citizen democracy in [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/). - **447 BCE - 386 BCE**: The Boeotian federation has a minimum property requirement for participation in the democratic assembly. - **c. 417 BCE**: In the last recorded [ostracism](https://www.worldhistory.org/Ostracism/) the demagogue Hyperbolos is exiled from [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/). - **411 BCE**: The oligarchy of the 400 take over the democracy in [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/) and in a matter of months is replaced by an oligarchy of 5000. - **405 BCE**: Dionysius becomes tyrant in [Syracuse](https://www.worldhistory.org/syracuse/), [Sicily](https://www.worldhistory.org/sicily/). - **404 BCE**: End of the [Peloponnesian war](https://www.worldhistory.org/Peloponnesian_War/), [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/) defeated By [Sparta](https://www.worldhistory.org/sparta/) at Aigospotamoi, Rule of [the Thirty Tyrants](https://www.worldhistory.org/The_Thirty_Tyrants/) in Athens. - **403 BCE**: Restoration of the democracy in [Athens](https://www.worldhistory.org/Athens/), [death](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Death/) of the tyrant [Critias](https://www.worldhistory.org/Critias/). - **367 BCE**: Dionysius II becomes tyrant of [Syracuse](https://www.worldhistory.org/syracuse/), [Sicily](https://www.worldhistory.org/sicily/). - **355 BCE**: [Demosthenes](https://www.worldhistory.org/Demosthenes/) begins to deliver speeches in the Athenian assembly. - **344 BCE**: [Timoleon](https://www.worldhistory.org/Timoleon/) defeats Dionysius II of [Syracuse](https://www.worldhistory.org/syracuse/) and establishes an oligarchy government. - **318 BCE**: [Phocion](https://www.worldhistory.org/Phocion/) is tried for treason and sentenced to [death](https://www.worldhistory.org/disambiguation/Death/) by poisoning. ## Vragen en antwoorden ### Wat voor soort regeringen hadden de Griekse stadstaten? De Griekse stadstaten hadden verschillende soorten regeringen. Sommige hadden een directe democratie waar alle burgers aan konden deelnemen (bijv. Athene), andere hadden een monarchie (Sparta), weer andere hadden een oligarchie waar een kleine machtige groep de regering leidde (Thebe), en nog weer andere een enkele leider of Tiran (Syracuse). ### In hoeverre hadden alle Griekse stadstaten overeenkomstige regeringsvormen? Griekse stadstaten waren erg verschillend wat betreft hun type regering. Er waren vier hoofdsystemen: democratie, monarchie, oligarchie en tirannie. Sommige stadstaten wisselden tussen deze typen. Athene had bijvoorbeeld de ene keer een democratie en de andere keer een oligarchie. ## Externe links - [What did democracy really mean in Athens? - Melissa Schwartzberg](http://ed.ted.com/lessons/what-did-democracy-really-mean-in-athens-melissa-schwartzberg) - [Power & The Polis - Ancient Greek Society 02](https://ed.ted.com/on/96kiZ4S9) - [In Our Time, Democracy](https://www.bbc.co.uk/programmes/p00547jm) ## Citeer dit werk ### APA Cartwright, M. (2025, March 25). Oud-Griekse bestuursvormen. (T. Poot, Vertaler). *World History Encyclopedia*. ### Chicago Cartwright, Mark. "Oud-Griekse bestuursvormen." Vertaald door Theo Poot. *World History Encyclopedia*, March 25, 2025. . ### MLA Cartwright, Mark. "Oud-Griekse bestuursvormen." Vertaald door Theo Poot. *World History Encyclopedia*, 25 Mar 2025, . ## Licentie en auteursrecht Ingezonden door [Theo Poot](https://www.worldhistory.org/user/theopoot/ "User Page: Theo Poot"), gepubliceerd op 25 March 2025. Raadpleeg de oorspronkelijke bron(nen) voor informatie over het auteursrecht. Houd er rekening mee dat inhoud waarnaar vanaf deze pagina wordt gelinkt, andere licentievoorwaarden kan hebben.