---
title: Stadion
author: Mark Cartwright
translator: Menno Kok
source: https://www.worldhistory.org/trans/nl/1-10298/stadion/
format: machine-readable-alternate
license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/)
updated: 2024-08-05
---
# Stadion
_Geschreven door [Mark Cartwright](https://www.worldhistory.org/user/markzcartwright/)_
_Vertaald door [Menno Kok](https://www.worldhistory.org/user/mennokok)_
In de klassieke Griekse wereld was het woord *stadion* een verwijzing naar een afstandsmaat van een loopwedstrijd en de plaats waar de race werd gehouden en door toeschouwers bekeken werd.
### De Grote Spelen
Griekse sportevenementen waren nauw verbonden met religie en daarom werden spelen op religieus belangrijke plaatsen of heiligdommen gehouden. De competities die gedurende eeuwen elke twee of vier jaar werden gehouden, waren ter verering van een bepaalde godheid of halfgod zoals Zeus in [Olympia](https://www.worldhistory.org/trans/nl/1-436/olympia/) (vanaf 776 v.Chr.), Apollo in Delphi (vanaf 586 v.Chr.), Poseidon in Isthmia (vanaf 580 v.Chr.) en Opheltes in Nemea (vanaf 573 v.Chr.). Deze omvatten de vier grote pan-Helleense Spelen; er waren echter ook andere locaties op het Griekse vasteland en de eilanden die regelmatig atletische festivals organiseerden. De oudste wedstrijd van deze Spelen was de loopwedstrijd over een specifieke afstand – de *stade* of *stadion* die 600 voet in lengte bedroeg. Omdat de voet (of pous) geen absolute gestandaardiseerde maat was in Griekenland, kon het zo zijn dat een *stadion* varieerde in verschillende locaties van 177 meter in lengte in Delphi tot 192 meter in Olympia. In Nemea zijn kleine palen overgebleven langs de kant van de baan die elke 100 voet van de *stadion* aangaven.
De *stadion* race was eenmaal de lengte van de baan en het equivalent van de hedendaagse 200 meter hardlopen. Bij de eerste 13 Olympische Spelen (776 v.Chr. tot en met 728 v.Chr.) was dit het enige evenement en zelfs toen andere wedstrijden aan het Olympische programma werden toegevoegd, bleef de stadion het eerste en meest prestigieuze evenement. Overwinnaars van de *stadion* kregen een krans – van olijfbladeren in Olympia, dennen (en later selderij) in Isthmia, laurier in Delphi en selderij in Nemea – en verder vereringen en giften van de stadstaat waar ze vandaag kwamen. De echte prijs was echter roem en glorie. De overwinnaars werden enorm bejubeld, de Olympiade werd bijvoorbeeld naar hen vernoemd en ze werden bijna letterlijk als helden vereerd, soms zelfs na hun dood. Wellicht de meest gevierde atleet was Leonidas van Rhodos, die het *stadion* evenement maar liefst bij vier opeenvolgende Olympische Spelen wist te winnen.
Vanaf 724 v.Chr. werden de atletische evenementen uitgebreid met de introductie van andere races zoals de *diaulos* (over tweemaal de lengte van de baan), *hippios* (vier *stadia*), *dolichos* (een lange afstandsrace variërend van 7 tot 20 *stadia*) en de race in wapenrusting, *hoplitodromos* genoemd (een *stadion* race van twee tot vier keer de afstand in scheenbeenplaten, helm en schild).
[  Klassiek Stadion, Nemea, Griekenland Mark Cartwright (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/612/ancient-stadium-nemea-greece/ "Ancient Stadium, Nemea, Greece")### Terrein van het Stadion
Het *stadion* was ook de naam van de plaats waar de toeschouwers het evenement bekeken. De baan zelf bestond meestal uit hard opeengeplakte klei (bewaterd en gerold om een harde korst te krijgen) en bevatte een gebied zowel voor als na de lengte van de *stadion*. Voor de startlijn, wat oorspronkelijk een eenvoudige lijn was die op het oppervlakte van de baan was aangebracht, was er ruimte voor de starter en na de finish was er ruimte voor de sporters om uit te lopen, meestal zo’n 15 meter in lengte (interessant genoeg is dit nog steeds de voorgeschreven lengte voor moderne renbanen).
In de loop der tijd werd de startprocedure van de races meer complex. In de 5e eeuw v.Chr. werden er permanente stenen platen (balbis) geplaatst op de baan met parallelle groeven voor de atleten (die naakt en blootvoets streden) om hun tenen in te plaatsen, zodat ze allemaal staand en vanaf dezelfde hoogte op de baan vertrokken. Een verdere toevoeging waren smalle pilaren op de startlinie om de verschillende banen af te bakenen die verschilden qua aantal van 22 in Nemea tot 11 in Epidauros (als er meer renners dan banen waren, werden er voorrondes gehouden). De toewijzing van banen gebeurde door loting (waarbij meestal potscherven werden gebruikt). Uiteindelijk zorgde in de 4de eeuw v.Chr. een ingewikkeld systeem (*hysplex*) van pilaren, palen en touw voor een mechanisme waarbij één starter alle atleten tegelijkertijd kon laten vertrekken. In het geval van Isthmia stond het jurylid in een kuil achter de atleten. De finish werd aangegeven door een simpele streep op de grond en als de race meer dan één *stadion* in lengte bedroeg, werd er een klein keerpunt (*kampter*) ingesteld in het midden van de eindstreep.
[  Toegang tot Stadion, Olympia Mark Cartwright (CC BY-NC-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/426/stadium-entrance-olympia/ "Stadium Entrance, Olympia")Oorspronkelijk waren *stadia* simpele, vlakke en rechthoekige banen, soms aangelegd in de buurt van heuvels zodat toeschouwers de evenementen goed konden zien. Vanaf de 5de eeuw v.Chr. werden kunstmatige taluds echter gebruikelijk net als leidingen rond de baan voor de afvoer van overtollig regenwater. Meestal liep de baan daarom ook een beetje schuin af (2 meter in Nemea). Zitplaatsen werden later toegevoegd ofwel van steen zoals in Delphi, Delos, Rhodos dan wel van marmer in Athene en Isthmia. Het zitgedeelte werd ook meer geavanceerd door de toevoeging van treden en divisies om de toegang te vergemakkelijken en, misschien nog wel belangrijker, om de toeschouwers een ordelijke vertrek te garanderen. Enkele VIP plaatsen op een verhoogd plateau op centrale posities waren gangbaar. Deze waren gereserveerd voor de speciaal getrainde juryleden (*hellanodikai*) en in Olympia voor de priesteres van Demeter Chamyne.
Het aantal zitplaatsen varieerde van 30.000 in Nemea tot maar liefst 45.000 in Olympia. In het geval van de pan-Helleense Spelen kwamen er mensen vanuit heel Griekenland om van het spektakel te genieten en intrigerend genoeg wijst numismatisch bewijs uit Nemea erop dat de menigte zich verdeelde in geografische groepen. Ondanks dat meisjes toegelaten werden, waren vrouwen niet toegestaan in de *stadia* tijdens evenementen. De menigte nam deel aan de evenementen door vocale ondersteuning en het gooien van bloemen en laurierbladeren naar de overwinnaar.
In de Hellenistische periode werd een gewelfde gang (*krypton*) toegevoegd aan de stadia (bijvoorbeeld in Olympia en Nemea) dat de entree tot de baan werd voor de atleten en juryleden en het *stadion* verbond met de rest van het religieuze complex. In Romeinse tijden, de entree tot *stadia* werden meer monumentaal gemaakt en vaak werd het startgedeelte van het stadion omsloten door een zitgedeelte in een halfronde vorm.
#### Editorial Review
This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/).
## Bibliografie
- [Charitonidou, A. *Epidaurus.* Clio editions, 1978.](https://www.worldhistory.org/books/B0007BJ6S4/)
- Miller, S.G. *Nemea A Guide To The Site & Museum.* MOCAR, Athens, 2004
- [Papahatzis, N. *Ancient Corinth.* Ekdotike Athenon, 1981.](https://www.worldhistory.org/books/9602131438/)
- [Yalouris, N. *The Olympic Games in Ancient Greece.* Ekdotike Athenon, 1982.](https://www.worldhistory.org/books/B0037ZNHIC/)
## Over de auteur
Mark is een fulltime schrijver, onderzoeker, historicus en redacteur. Speciale interesse gaat uit naar kunst, architectuur en het ontdekken van ideeën die alle beschavingen gemeen hebben. Hij heeft een MA in politieke filosofie en is een WHE Publishing Director.
## Tijdlijn
- **776 BCE**: First athletic games in honour of [Zeus](https://www.worldhistory.org/zeus/) are held at [Olympia](https://www.worldhistory.org/Olympia/) with one event, the *stadion* foot race.
- **586 BCE**: First athletic games at [Delphi](https://www.worldhistory.org/delphi/).
- **580 BCE**: First athletic games at [Isthmia](https://www.worldhistory.org/Isthmia/).
- **573 BCE**: First athletic games at [Nemea](https://www.worldhistory.org/nemea/) in honour of [Zeus](https://www.worldhistory.org/zeus/).
- **488 BCE**: Kroton of [Magna Graecia](https://www.worldhistory.org/Magna_Graecia/) wins the first of three consecutive *stadion* races in the [Olympic Games](https://www.worldhistory.org/Olympic_Games/).
- **330 BCE - 320 BCE**: New [stadium](https://www.worldhistory.org/Stadium/) constructed at [Nemea](https://www.worldhistory.org/nemea/).
- **271 BCE**: Final Games at [Nemea](https://www.worldhistory.org/nemea/).
- **261 CE**: Last documented victor at [Olympic Games](https://www.worldhistory.org/Olympic_Games/).
- **393 CE**: [Roman Emperor](https://www.worldhistory.org/Roman_Emperor/) Theodosius definitively ends all pagan Games in [Greece](https://www.worldhistory.org/greece/).
## Externe links
- [Athletics & Sport - Ancient Greek Society 05](https://ed.ted.com/on/XmJLu9rt)
## Citeer dit werk
### APA
Cartwright, M. (2024, August 05). Stadion. (M. Kok, Vertaler). *World History Encyclopedia*.
### Chicago
Cartwright, Mark. "Stadion." Vertaald door Menno Kok. *World History Encyclopedia*, August 05, 2024. .
### MLA
Cartwright, Mark. "Stadion." Vertaald door Menno Kok. *World History Encyclopedia*, 05 Aug 2024, .
## Licentie en auteursrecht
Ingezonden door [Menno Kok](https://www.worldhistory.org/user/mennokok/ "User Page: Menno Kok"), gepubliceerd op 05 August 2024. Raadpleeg de oorspronkelijke bron(nen) voor informatie over het auteursrecht. Houd er rekening mee dat inhoud waarnaar vanaf deze pagina wordt gelinkt, andere licentievoorwaarden kan hebben.