--- title: لِپتیس ماگنا author: Mark Cartwright translator: Nathalie Choubineh source: https://www.worldhistory.org/trans/fa/1-794/ format: machine-readable-alternate license: Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike (https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/) updated: 2026-02-18 --- # لِپتیس ماگنا نوشتهٔ [Mark Cartwright](https://www.worldhistory.org/user/markzcartwright/)_ ترجمه‌شده توسط [Nathalie Choubineh](https://www.worldhistory.org/user/nathalie.choubineh)_ لِپتیس ماگنا (لِبدی العظمی)، شهری باستانی در غرب لیبی در شمال آفریقا است، که در سدۀ هفتم پیش از میلاد به‌دست فُنیقی‌های اهل صور ساخته شده. این شهر تا صدها سال از اهمیت فراوان برخوردار بود، و در دورۀ رُمی‌ها (رومی‌ها) نیز همچنان در شمار شهرهای مهم امپراتوری رُم قرار داشت. به علاوه، این شهر محل تولد یکی از امپراتوران رُم، سِپتیمیوس سِوِروس (فرمانروایی ۱۹۳ تا ۲۱۱ میلادی) بود. محوطۀ باستانی لِپتیس ماگنا امروزه نیز ویرانۀ بناهای شکوهمندی همچون تئاتر آگوستوسی، فُروم، و تاق تتراپیلُن را در خود جا داده، و نامش در فهرست «محوطه‌های میراث جهانی» یونسکو به ثبت رسیده است. ### سکونتگاه فُنیقی‌ها شهر کوچک ساحلی‌ای که بعدها رُمی‌ها نام لِپتیس ماگنا را روی آن گذاشتند، در نیمۀ دوم سدۀ هفتم پیش از میلاد توسط مستعمره‌سازان اهل صور در بندرگاهی طبیعی در دهانۀ رود وادی لبده بنا شد. دربارۀ تاریخچۀ پیشا-رُمی این شهر، که احتمالن لبدی یا لبقی نام داشته، تنها شواهد باستان‌شناختی جسته گریخته‌ای در دست است. از همین شواهد چنین برمی‌آید که شهر اولیه یک محوطۀ باز چهارگوش داشته که شاید کار میدان مرکزی یا فُروم را می‌کرده است. یک گورستان از سدۀ چهارم پیش از میلاد (زیر یک تئاتر رُمی که بعدها ساخته شده)، و چند معبد متعلق به دو ایزد اصلی حامی شهر یعنی شدرپا (یا «شدرفا»/«ساتراپ»/«شهربان»، ایزد [کنعان](https://www.worldhistory.org/trans/fa/1-162/)ی شفا و درمانگری) و ملک عشتارت (از ایزدان اصلی کنعانی و فُنیقی) نیز در آن وجود داشته است. شهر از همان ابتدا به لطف تولید و صادرات گستردۀ روغن زیتون از رونق فراوان برخوردار بود، هرچند رقیبانی محلی نیز در این عرصه داشت، به‌ویژه مستعمرۀ یونانی کینیپُس (یا کینیفوس) که در ۱۸ کیلومتری شرق آن بر کرانۀ دریا قرار گرفته بود. ### دورۀ رُمی‌ها در سدۀ دوم پیش از میلاد، سپاه رُم در جریان «جنگ پونیک سوم» با کارتاژ (۱۴۹ تا ۱۴۶ پیش از میلاد) به این شهر علاقۀ زیادی پیدا کرد. در سدۀ اول پیش از میلاد که رُم گرفتار جنگ داخلی بین جولیوس سزار (۱۰۰ تا ۴۴ پیش از میلاد) و پُمپیوس بزرگ (۱۰۶ تا ۴۸ پیش از میلاد) شد، لِپتیس ماگنا به هواداری از پُمپیوس برخاست. بنابراین وقتی جولیوس سزار در سال ۴۸ پیش از میلاد به پیروزی رسید، بی‌درنگ خراج سالانۀ سنگینی به اندازۀ یک و نیم میلیون لیتر روغن زیتون برای شهری که طرف اشتباه را گرفته بود، تعیین کرد. اما در همین دوران نیز رُمی‌ها برای مهار طغیان‌های دائمی رودخانۀ وادی لبده سدی روی آن ساختند و آبراهه‌هایی نیز گرداگرد شهر بنا کردند. [ ![Map of Lepcis Magna](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/306.png?v=1752037814) نقشۀ لِپتیس ماگنا Holger Behr (CC BY-SA) ](https://www.worldhistory.org/image/306/map-of-lepcis-magna/ "Map of Lepcis Magna")بیشتر بناهایی که ویرانه‌هاشان امروز در محوطۀ لِپتیس ماگنا باقی مانده در دورۀ رُمی‌ها ساخته شده‌اند، و تاریخ ساخت بیشتر آنها به دوران فرمانروایی آگوستوس (فرمانروایی ۲۷ پیش از میلاد تا ۱۴ میلادی) یا دیرتر برمی‌گردد. با این حال، سبک معماری این بناها آمیزه‌ای از سبک‌های فُنیقی/پونیک و رُمی را به نمایش می‌گذارد. تئاتر بزرگ آگوستوسی دارای صحنه‌ای است که گرداگرد آن را ستون‌های بلند فراگرفته‌اند. بازار مرکزی شهر، *ماکِلّوم* (*macellum*)، نیز در همین دوره ساخته شده است. تا جایی که می‌دانیم، هزینۀ ساخت هردو بنا توسط یکی از اشراف محلی با نام شکوهمند آنّوبال تاپاپیوس روفوس (Annobal Tapapius Rufus) تأمین شده بود. بازار شکل نامعمولی دارد و از دو تالار سرپوشیدۀ نیم‌دایره-شکل تشکیل شده، ضمن این که اندازه و حجم سنگ‌های سازندۀ بناها نیز در قالب استانداردهای رُمی روی آنها حک شده و هنوز قابل دید است. از دیگر بناهای رُمی در لِپتیس ماگنا یکی کالکیدیوم (Chalcidium، رواق ورودی) است که بنایی ستون‌دار شبیه ایوان با پله‌های بزرگ ورودی (شاید با کاربری تجاری) بوده، و دیگری معبدی که به خانوادۀ امپراتور آگوستوس و شهر رُم تقدیم شده و مخصوص پرستش آنها بوده است. این معبد دو تندیس شکوهمند از آگوستوس و همسرش لیویا را در خود جا داده بود، که اکنون در «موزۀ باستان‌شناسی طرابلس» نگهداری می‌شوند. لِپتیس ماگنا در سال ۶۴ میلادی رسمن یک *مونیکیپیوم* (شهر) رُمی اعلام شد. این جایگاه در حدود سال ۱۱۰ میلادی تغییر کرد و به *کُلُنیا* (*colonia*) ارتقا یافت. بدین ترتیب شهروندان لِپتیس ماگنا به‌عنوان شهروندان رُمی صاحب حق رأی در امپراتوری شدند. به همین مناسبت، «فُروم ترایانوس» و «تاق ترایانوس» را در مرکز شهر ساختند. در زمان فرمانروایی آدریانوس (۱۱۷ تا ۱۳۸ میلادی) آبگذر جدیدی به شهر اضافه شد، که هزینۀ ساخت آن را باز یکی از اشراف محلی به‌نام کویینتوس سِرویلیوس کاندیدوس (Quintus Servilius Candidus) پرداخت کرد. علاوه بر آن، حمام رُمی تازه‌ای هم از مرمر و آجر ساختند، که در کنارش یک *پالائِسترا*ی عظیم (*palaestra*، ورزشگاه رزمی هوای آزاد) قرار داشت. لِپتیس ماگنا که پیش از آن هم صاحب یک آمفی‌تئاتر بزرگ (در سال ۵۶ میلادی)، یک سیرکوس (میدان بزرگ ارابه‌رانی، که دروازه‌های شروع مسابقۀ آن هنوز تا حد زیادی سالم مانده‌اند)، و تعداد زیادی ویلای وسیع (با کف‌های کاشی‌کاری به‌عنوان گواه ماندگار دیگری بر ثروتمندی شهر) بود، با بناهای جدید به یکی از نگین‌های امپراتوری رُم تبدیل شد، و کرانۀ ساحلی آن در شمار مکان‌های محبوب ثروتمندان برای ساخت ویلا قرار گرفت. [ ![Tetrapylon, Leptis Magna](https://www.worldhistory.org/img/r/p/500x600/207.jpg?v=1714010523) تِتراپیلُن، لِپتیس ماگنا carinemahy (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/207/tetrapylon-leptis-magna/ "Tetrapylon, Leptis Magna")### تأثیر سِپتیمیوس سِوِروس در میانۀ سدۀ دوم میلادی کامروایی لِپتیس ماگنا به اوج خود رسید، چون نامدارترین فرزند این شهر، امپراتور سِپتیمیوس سِوِروس آینده، در سال ۱۴۵ میلادی به‌دنیا آمد. او که عضو خانواده‌ای از اشراف محلی بود، وقتی به مقام امپراتوری رسید از هیچ هزینه‌ای برای آبادانی و رونق هرچه بیشتر شهر زادگاهش فروگذار نکرد. سِپتیمیوس بدون هیچ ملاحظه‌ای، به نوشتۀ مُرتیمر ویلِر باستان‌شناس انگلیسی «اقیانوسی از هنر و صنعت در زادگاه خود به راه انداخت که اهمیت اقتصادی و سیاسی آن را به عرش رساند» (۵۳) لِپتیس ماگنا در نتیجۀ این همه رسیدگی، به مهم‌ترین شهر در بخش شمال آفریقای امپراتوری رُم پس از کارتاژ تبدیل شد. به افتخار پیوند این شهر با قدرتمندترین مرد جهان باستان در آن زمان، موج جدیدی از نوسازی و بازسازی در شهر به‌راه افتاد. مصالح اصلی این ساخت و سازهای جدید سنگ‌آهک زرد بود که در محل به‌دست می‌آمد، ولی در کنار آن خزانۀ امپراتوری با صرف هزینه‌ای عظیم انواع گران‌تر و کمیاب‌تر سنگ را نیز برای تزئین ستون‌ها و بناهای مهم تدارک دید. از جملۀ این سنگ‌ها می‌توان به مرمر سفید و درخشان پِنتِلیک (Pentelic) و مرمر سبز کاریستیایی (Carystian) از یونان، مرمر سفید پروکُنِسی (Proconnesian) با رگه‌های خاکستری از ترکیه، و گرانیت قرمز مصری اشاره کرد. فُروم جدیدی نیز ساخته شد که ۳۰۵ متر درازا و ۱۸۳ متر پهنا داشت، و یکی از زیباترین *باسیلیکا*ها (کاخ‌های دولتی) امپراتوری را در خود جا می‌داد که سه دهلیز، دو چنبره (aps)، و تندیس‌هایی مرصع از ایزدهای حامی خانوادۀ سِوِروس یعنی دیونیسوس و هرکول داشت. ساخت این باسیلیکا، که بلندی آن به ۳۰ متر می‌رسید، پروژه‌ای چنان بلندپروازانه بود که اتمام آن تا دوران فرمانروایی کاراکالّا (۲۱۱ تا ۲۱۷ میلادی) طول کشید. یکی دیگر از پروژه‌هایی که در جریان برنامۀ مفصل سِپتیمیوس سِوِروس برای توسعۀ لِپتیس ماگنا اجرا شدند، گسترش بندرگاه و خدمات کشتی‌رانی آن – فانوس دریایی، باراندازها، برج دیده‌بانی، انبارها، و یک معبد – بود. بندرگاه توسعه‌یافته از قرار معلوم چندان مورد استفاده قرار نگرفت و تبدیل به یکی از نشانه‌های رویکرد «دارندگی و برازندگی» در برنامه‌ریزی توسعۀ شهری شد. چون در اواخر سدۀ سوم میلادی رسوب و ته‌نشست دریا سراسر آن را گرفته بود. پروژۀ دیگر ساختن یک خیابان رواق‌دار برای پیوند دادن حمام‌ها به بقیۀ فضای شهری و بندرگاه بود، که یک آبخوری فواره‌دار (*نیمفایوم*) نیز در آن وجود داشت. از همه چشم‌گیرتر تاقی بود که امپراتور به یادگار از خود باقی گذاشت. تاق چهارسوی تتراپیلُن (Tetrapylon) به احتمال زیاد به افتخار بازدید سِپتیمیوس سِوِروس از شهر زادگاهش در ۲۰۳ میلادی ساخته شد. این تاق در چهارراه اصلی شهر قرار گرفته و روی سکوی برآمده‌ای ساخته شده بود تا کسی پا روی آن نگذارد و رفت و آمدی در آن صورت نگیرد. تزئین‌های این بنا، مثل بسیاری دیگر از بناهای رُمی این دوره، بازتاب‌دهندۀ هنر و معماری شرق نزدیک است. لِپتیس ماگنا که در این زمان به اوج شکوفایی خود رسیده بود، بالغ بر ۴۲۵ هکتار مساحت داشت و از بزرگ‌ترین شهرها در سراسر امپراتوری رُم به‌شمار می‌رفت. در پایان، به‌جاست اشاره‌ای هم به بنایی در حاشیۀ شهر بکنیم، که به «حمام‌ شکاری» معروف بود و احتمالن در اواخر سدۀ دوم میلادی ساخته شده بود. این بنا به احتمال زیاد مورد استفادۀ شکارچیانی بوده که، اگر بتوان موضوع یکی از کاشی‌کاری‌های دیواری آن را شاهد گرفت، حیوانات گوناگون را برای نمایش در سیرک و آمفی‌تئاتر در بند می‌کردند. روی سقف این بنا تعدادی گنبد سیمانی ساخته شده که هنوز کاملن سالم مانده‌اند. خود بنا و کاشی‌کاری‌ها و دیوارنگاره‌های آن نیز به لطف مدفون ماندن زیر تلماسه‌ها به مدت ۱۷ قرن، سالم و دست‌نخورده از زیر خاک بیرون آمدند. [ ![Head of Gorgon, Leptis Magna](https://www.worldhistory.org/img/r/p/750x750/208.jpg?v=1714010529) سر گُرگُن، لِپتیس ماگنا carinemahy (Copyright) ](https://www.worldhistory.org/image/208/head-of-gorgon-leptis-magna/ "Head of Gorgon, Leptis Magna")### ویرانی لِپتیس به‌علاوۀ سابراتا (Sabratha) و اُئیا (Oea) سه شهر کلیدی ایالت رُمی تریپولیتانا (امروزه بخش غربی لیبی) را تشکیل می‌دادند. امپراتور دیوکلِتیانوس (فرمانروایی ۲۸۴ تا ۳۰۵ میلادی) این شهر را مرکز ایالت قرار داد. اما در سال‌های پایانی سدۀ چهارم میلادی شهر روز به روز بیشتر هدف تاخت و تاز و یغماگری قبیله‌های محلی شمال آفریقا قرار می‌گرفت. باروها و دیوارهای دفاعی شهر که در سال ۶۹ میلادی ساخته شده بودند در آن زمان به‌خوبی می‌توانستند جلوی هجوم بربرهای گَرمَنتی (Garamantes) را بگیرند، ولی در ۳۶۵ میلادی تاب مقاومت در برابر تهاجم بربرهای اُستوریانی (Austuriani) را نیاوردند. در سدۀ ششم میلادی با افزایش توجه امپراتوری بیزانس به شمال آفریقا رونق گذشته تا حدودی برگشت، اما اهمیت اقتصادی لِپتیس ماگنا تا حد زیادی کاهش پیدا کرده و از وسعت آن نیز خیلی کم شده بود. شهر اکنون روی هم رفته بیشتر از ۳۸ هکتار مساحت نداشت، و یک دیوار دفاعی ساده دورتادور آن کشیده شده بود که بقایای آن هنوز پابرجاست. در همان سدۀ ششم میلادی ساختمان باسیلیکا به کلیسا تبدیل شد. هزار و چهارصد سال بعد، محوطۀ باستانی لِپتیس ماگنا در ۱۹۲۰ میلادی توسط باستان‌شناسان ایتالیایی کشف شد و مورد حفاری منظم قرار گرفت. #### Editorial Review This human-authored definition has been reviewed by our editorial team before publication to ensure accuracy, reliability and adherence to academic standards in accordance with our [editorial policy](https://www.worldhistory.org/static/editorial-policy/). ## منبع‌شناسی - Bagnall, R. (ed). *The Encyclopedia of Ancient History.* Wiley-Blackwell, 2012 - [Hornblower, S. *The Oxford Classical Dictionary.* Oxford University Press, 2012.](https://www.worldhistory.org/books/0199545561/) - [Potter, D.S. (ed). *A Companion to the Roman Empire.* Wiley-Blackwell, 2009.](https://www.worldhistory.org/books/1405199180/) - [Rasmussen, T. *A Handbook of Roman Art.* Phaidon Press Limited, 1994.](https://www.worldhistory.org/books/0714823015/) - [Wheeler, M. *Roman Art and Architecture.* Thames & Hudson, 1985.](https://www.worldhistory.org/books/0500200211/) ## دربارۀ نویسنده مارک نویسنده‌ای تمام‌وقت، پژوهشگر، تاریخ‌دان، و ویراستار است. به مقوله‌هایی همچون هنر، معماری، و کشف ایده‌های مشترک بین همۀ تمدن‌ها علاقۀ خاصی دارد. او دارای مدرک کارشناسی ارشد در رشته فلسفه سیاسی بوده و سرپرست بخش انتشارات دانشنامۀ تاریخ باستان (WHE) است. ## خط زمانی - **111 BCE**: [Lepcis Magna](https://www.worldhistory.org/Lepcis_Magna/) becomes an ally of [Rome](https://www.worldhistory.org/Rome/). - **c. 127 CE**: The Baths of [Hadrian](https://www.worldhistory.org/hadrian/) at [Lepcis Magna](https://www.worldhistory.org/Lepcis_Magna/) are completed. - **c. 200 CE**: The four-way [Triumphal Arch](https://www.worldhistory.org/Triumphal_Arch/) of [Septimius Severus](https://www.worldhistory.org/Septimius_Severus/) is built at [Lepcis Magna](https://www.worldhistory.org/Lepcis_Magna/). - **216 CE**: End of the architectural project of the Severan forum. - **216 CE**: The Severan basilica at [Lepcis Magna](https://www.worldhistory.org/Lepcis_Magna/) is built. ## ارجاع به این مطلب ### APA Cartwright, M. (2026, January 05). لِپتیس ماگنا. (N. Choubineh, مترجم). *World History Encyclopedia*. ### Chicago Cartwright, Mark. "لِپتیس ماگنا." ترجمه از Nathalie Choubineh. *World History Encyclopedia*, January 05, 2026. . ### MLA Cartwright, Mark. "لِپتیس ماگنا." ترجمه از Nathalie Choubineh. *World History Encyclopedia*, 05 Jan 2026, . ## مجوز و حق انتشار ارسال‌شده توسط [Nathalie Choubineh](https://www.worldhistory.org/user/nathalie.choubineh/ "User Page: Nathalie Choubineh"), تاریخ انتشار 05 January 2026. لطفاً برای اطلاعات حق نشر به منبع(های) اصلی مراجعه کنید. خواهشمندیم توجه داشته باشید که پیوند محتوای این صفحه به بیرون ممکن است نیاز به مجوزی با شرایط متفاوت داشته باشد